Index Page
Κείμενα

Ο αντιδικτατορικός αγώνας στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας

Συνέντευξη του Νίκου Ηλιόπουλου (*) το 1983 στο περιοδικό «Σημάδια» (τ. 8, Φθινόπωρο 1983)

 

«Σημάδια»: Νίκο, ποια νομίζεις ότι είναι η σχέση των εξεγέρσεων του φοιτητικού κινήματος όπως αυτό της Νομικής και του Πολυτεχνείου με τη σύνολη αντίσταση του ελληνικού λαού στη Δικτατορία;

Απάντηση: Θα ήθελα να τονίσω ότι σ' αυτή την κουβέντα η δική μου συμβολή θα είναι από μια ειδική σκοπιά, μια και οι προσωπικές μου εμπειρίες βρίσκονται στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα της Πάτρας. Θα ήθελα επίσης να πω ότι παρά τα γενικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν όλο το αντιδικτατορικό κίνημα και ιδιαίτερα το φοιτητικό, το Πανεπιστήμιο της Πάτρας είχες και τις δικές του ιδιομορφίες, που πρέπει να τονιστούν σ' αυτή τη συζήτηση, για να γίνουν κατανοητά μερικά πράγματα.

Όσο κι αν στην Πάτρα δεν έχουμε όλες αυτές τις μορφές αντιδικτατορικής δράσης που υπήρξαν στην Αθήνα, από το 1967 υπάρχουν και στην Πάτρα, έστω και μεμονωμένα, μορφές πάλης που κράτησαν τη φλόγα της αντίστασης. Έτσι στη συνέχεια ένας ευρύτερος φοιτητικός κόσμος πήρε μέρος σ' αυτήν.

Η εξέγερση στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας, που είναι αντίστοιχη μ' αυτή του Πολυτεχνείου της Αθήνας, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Προετοιμάστηκε και πριν από το 1972, που δεν έχουμε ανάπτυξη αντιδικτατορικού κινήματος, αλλά κυρίως απ’ τις ενέργειες που έχει να επιδείξει το φοιτητικό κίνημα από το 1972 μέχρι την κατάληψη του Πανεπιστημίου.

Ο αντιδικτατορικός αγώνας στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας είχε σαν βάση κυρίως την αμφισβήτηση του διορισμένου διοικητικού συμβουλίου των φοιτητών. Χρησιμοποιήθηκε κάθε μέσο μαζικής αντιπαράθεσης σ' αυτό το συμβούλιο. Αποκορύφωμα ήταν το μάζεμα 514 υπογραφών. Το Φεβρουάριο του 1973 κλιμακώνεται η διεξαγωγή γενικών συνελεύσεων με μαζικότητα θαυμαστή για την εποχή εκείνη. Είναι ονομαστή η πρώτη γενική συνέλευση των φοιτητών του Πανεπιστημίου της Πάτρας που κράτησε 16 ολόκληρες ώρες και είχε πάνω από χίλιους φοιτητές σ' όλη τη διάρκειά της.

Παρόλο που η κατάληψη του Πανεπιστήμιου της Πάτρας δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, (προσέφερε) νέα ποιοτικά στοιχεία σε σχέση με τη μέχρι τότε αντίσταση των φοιτητών.

Τα στοιχεία αυτά, πέρα από το στοιχείο της ίδιας της κατάληψης που είναι μια ανεβασμένη μορφή πάλης, - κρατάει δυο μέρες και κινητοποιεί ευρύτερες φοιτητικές δυνάμεις - είναι τα εξής:

Όπως και στην Αθήνα, το Πανεπιστήμιο λειτουργεί όχι μόνο σαν πομπός και δέκτης ραδιοφωνικού σταθμού, αλλά σαν πομπός ευρύτερα για την πόλη, συσπειρώνει ευρύτερες νεολαιίστικες δυνάμεις, προκαλεί διαδηλώσεις. Η εξέγερση αυτή όχι μόνο πανελλαδικοποιεί την εξέγερση του Νοέμβρη στην Αθήνα, αλλά και γίνεται η ίδια Παμπατραϊκή, έτσι ώστε η μέχρι τότε - παθητική κυρίως - αντίσταση του λαού να γίνει πιο ενεργητική, με τη μορφή συμπαράστασης στους φοιτητές και συμμετοχής στις διαδηλώσεις.

«Σημάδια»: Πιστεύεις ότι οι μετά το 1974 στάσεις και πρακτικές του φοιτητικού σώματος είναι επηρεασμένες από τις αντιδικτατορικές εξεγέρσεις του φοιτητικού κινήματος;

Απάντηση: Το «Πολυτεχνείο» ήταν ένα γεγονός που προετοιμάστηκε από χρόνια. Τα συνθήματά του, όσο και αν ριζοσπαστικοποιούσαν τη συνείδηση του λαού και της νεολαίας, υπήρξαν και από πριν. Άλλο αν εκφράστηκαν με ένα τρόπο δυναμικό, μαζικής αυτοθυσίας και στήθος με στήθος αντιμετώπισης της βίας και της καταστολής της δικτατορίας. Ο αγώνας δεν αρχίζει από το Πολυτεχνείο. Αρχίζει ήδη πολύ πιο πριν. Και ο γενικότερος αγώνας του λαού για την εθνική ανεξαρτησία και τη λαϊκή κυριαρχία, αλλά και ο ειδικός αντιδικτατορικός - αντιϊμπεριαλιστικός αγώνας εκείνης της εποχής. Με αυτή την έννοια πιστεύω ότι το Πολυτεχνείο με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μ που είχε, επηρέασε πολύ και τις κοινωνικές εξεγέρσεις και τις πρακτικές στη χώρα μας.

Η εξέγερση του Νοέμβρη του 1973 έκανε ευρύτερα αποδεκτά κάποια οράματα και συστήματα που είχαν διατυπώσει οι προοδευτικές δυνάμεις στη χώρα μας, αλλά αναδείχτηκαν από το Πολυτεχνείο σε μορφές ευρύτερης Λαϊκής πάλης. Για πρώτη φορά σε μαζικό επίπεδο στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και την Πάτρα, όπου έγιναν καταλήψεις τα ζητήματα της εθνικής ανεξαρτησίας, το «έξω το ΝΑΤΟ», το «έξω οι βάσεις» που ήταν γραμμένα και στις πύλες του Πολυτεχνείου, τα ζητήματα της δημοκρατίας και της Λαϊκής κυριαρχίας, καθώς και προβληματισμοί πιο φρέσκοι για την αυτονομία των μαζικών φορέων και τη συμμετοχή των μαζών στα κέντρα λήψης των αποφάσεων είναι στοιχεία που βγήκαν για πρώτη φορά απ' την εξέγερση. Σε βάση ευρεία και με όρους μαζικού κινήματος.

Έτσι λοιπόν, στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις και πρακτικές της ελληνικής κοινωνίας, θα βρούμε παντού τους επηρεασμούς αυτούς. Δεν θα ήθελα όμως να συμφωνήσω με κάποιες απόψεις, σύμφωνα με τις οποίες από το Πολυτεχνείο αρχίζουν και φωτίζονται τα πάντα. Γιατί στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις υπάρχουν και τα καινούργια στοιχεία. Πράγματα που υπήρχαν τότε, έχουν αλλάξει σήμερα. Δεν μπορεί πάντα και παντού κάποιο μήνυμα να έχει μια επικαιρότητα, επειδή σηματοδοτήθηκε από μια λαϊκή εξέγερση.

Θέλω δηλαδή να πω μ’ αυτό ότι και οι σύγχρονοι αγώνες του λαού μετά το Πολυτεχνείο έχουν προχωρήσει πολύ μερικά ζητήματα. Για να είμαστε λοιπόν πάντα φρέσκοι και ανοιχτοί στις εξελίξεις πρέπει πραγματικά να αλλάζουμε και προοδευτικοποιούμε τα συνθήματα, τα οράματά μας και τους στόχους μας. Αυτό που μπορεί να είναι για πάντα επίκαιρο είναι ότι με την συμμετοχή και τον αγώνα των μαζών, μπορούμε να προχωρήσουμε σε νέες μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

«Σημάδια»: Είναι ξεκάθαρη η απάντησή σου ότι μετά το 1974 ότι τα μηνύματα του Πολυτεχνείου επηρέασαν το όλο πνεύμα της λειτουργίας της κοινωνίας. Όμως, πως μεταφράζονται το πνεύμα και τα μηνύματα του πολυτεχνείου στα μεταπολεμικά πεπραγμένα; Νομίζεις ότι υπάρχει ένας άμεσος επηρεασμός και ότι οι πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις είναι μια παραπέρα συνέχεια των αγώνων του Πολυτεχνείου;

Απάντηση: Πολύ σύντομα θ' απαντήσω σ' αυτή την ερώτηση. Νομίζω ότι και από την προηγούμενη απάντησή μου βγαίνει το συμπέρασμα ότι κάθε αγώνας. Όσο σημαντικός και αν είναι, δεν μπορεί μηχανιστικά να προεκτείνεται στο μέλλον. Υπήρξαν επηρεασμοί στις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα μας, αλλά από κει και ύστερα έγιναν ένα σωρό άλλοι αγώνες από το '74 μέχρι το 1981.

Νέες συνθήκες δημιουργήθηκαν μετά, με τη μεγάλη νίκη των δημοκρατικών δυνάμεων τον Οκτώβρη του 1981 που απομάκρυνε την Δεξιά από την Κυβέρνηση. Υπάρχουν δηλαδή και άλλες τομές στην ελληνική πολιτική και κοινωνική ζωή που σηματοδοτούνται από δημοκρατικές νίκες και αγώνες του λαού.

Μ' αυτή την έννοια δεν μπορώ να πω ότι υπάρχει ένας μονοδιάστατος και μηχανιστικός επηρεασμός. Υπάρχει ένας διαλεκτικός επηρεασμός και το μήνυμα του Πολυτεχνείου περνά σε πάρα πολλά σημερινά συνθήματα. Όμως, πάρα πολλά συνθήματα του λαού μας για την πρόοδο, τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό είναι καινούργια, φρέσκα, και με βάση αυτά θ' αναδειχτούν οι πάρα πέρα πόθοι του λαού.

«Σημάδια»: Υπάρχει μια τάση, πολλοί να οικειοποιούνται τους αγώνες των άλλων και να λένε «εμείς τα κάναμε». Κατά πόσο ισχύει κάτι τέτοιο γενικά και ειδικά για την περίπτωση της Πάτρας;

Απάντηση: Πιστεύω ότι πρέπει να ξεφύγουμε και από μια άποψη που αναζητά σε κάθε μαζικό και λαϊκό αγώνα κάποια έξωθεν ή άλλη υποκίνηση και τον δικαιολογεί στο βαθμό που κάποια άλλη φωτισμένη δύναμη τον καθοδηγεί. Θέλει να δει κάτι τέτοιο τόσο στο Πολυτεχνείο, όσο και στις εξεγέρσεις των άλλων Πανεπιστημίων.

Όπως και πρέπει να ξεφύγουμε από μια άποψη, που παραβλέποντας την ιστορική αλήθεια, θέλει να δει στο Πολυτεχνείο και τις καταλήψεις των άλλων Πανεπιστημίων μια αποθέωση του στοιχείου του αυθόρμητου. Είναι γεγονός αναντίρρητο ότι εκείνοι οι αγώνες προετοιμάστηκαν από τη μέρα της επιβολής της δικτατορίας με συγκεκριμένες αντιδικτατορικές ενέργειες. Αγωνιστές πιάστηκαν, βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν κι έδιναν τη φλόγα της ελευθερίας σ' εμάς τους νεότερους.

Ειδικά στην Πάτρα θα ήθελα να πω ότι υπήρξαν συνδικαλιστές που μίλαγαν στ' αμφιθέατρα και ήταν επικεφαλής των μαχών που έδινε το αντιδικτατορικό κίνημα, χωρίς να είναι στην πλειοψηφία οργανωμένοι. Τα κέντρα αποφάσεων ήταν μέσα στα Πανεπιστήμια και οι αποφάσεις παίρνονταν από τους ίδιους τους φοιτητές, είτε από στενότερους πυρήνες, είτε μέσα στις γενικές συνελεύσεις, όπου συζητιόνταν όλα τα προβλήματα.

«Σημάδια»: Μετά το Πολυτεχνείο, μια σημαντική έκλαμψη ξαναϋπάρχει στο φοιτητικό κίνημα με τις καταλήψεις του 1979. Πως βλέπεις στις μέρες μας την πολιτική και κοινωνική συνείδηση και λειτουργία της νέας γενιάς σε σχέση με τη γενιά του Πολυτεχνείου;


(από το φωτ. αρχείο του Β. Ζαφειρόπουλου)

Απάντηση: Υπάρχει πράγματι το πρόβλημα των γενιών που έχουν καταγραφεί σε διάφορους χώρους όπως αυτός της τέχνης. Γεγονός είναι πάντως ότι έχει καταγραφεί η γενιά του Πολυτεχνείου - ένας ευρύτερος δηλαδή κόσμος που έδρασε τότε και καταγράφεται έτσι - αναφέρονται η μεταπολιτευτική γενιά, η γενιά της αλλαγής. Όμως, δημιουργείται και σ' εμένα το γενικότερο ερώτημα τι σημαίνει γενιά, αν υπάρχουν γενικότερα στοιχεία που την ομογενοποιούν, αν είναι φαινόμενο χρονικό ή πολιτικό, που προσδιορίζεται μόνο από χρονικούς ή ευρύτερους πολιτικοκοινωνικούς όρους.

Μ' αυτή την έννοια θ' απαντήσω για τη σχέση της γενιάς του Πολυτεχνείου με τη σημερινή γενιά. Η γενιά του πολυτεχνείου προσδιορίστηκε από το γεγονός ότι πάλευε σε συνθήκες δικτατορίας και ανελευθερίας, κι όσο και αν είχε επηρεαστεί από ανάλογες εξεγέρσεις στις χώρες της Αμερικής και της Ευρώπης, ήταν μια γενιά κι ένας λαός ευρύτερα που πάλευε ν' ανατρέψει τη χούντα. Ο πρωταρχικός αυτός στόχος συνδυαζόταν με άλλους στόχους προόδου και κοινωνικής δικαιοσύνης για τον ελληνικό λαό.

Νομίζω πως η ειδοποιός διαφορά της σημερινής γενιάς είναι ότι ζει σε εντελώς διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Αυτό που για μας ήταν τότε πολιτικό σήμερα μπορεί να μην ενδιαφέρει τη νέα γενιά. Σήμερα το «πολιτικό» έχει μια άλλη ποιότητα. Όταν λέμε ότι σήμερα η νέα γενιά είναι αδιάφορη - αντίληψη με την οποία δεν συμφωνώ - πρέπει να προσδιορίσουμε ότι μπορεί να είναι αδιάφορη για κάτι πολύ πιο σημαντικό. Δεν θεωρώ κακό η νέα γενιά να είναι ευαίσθητη στα λεγόμενα κοινωνικά προβλήματα, που είναι και ευρύτερα πολιτικά και κοινωνικά.

Βέβαια, μπορεί να προβληθεί η αντίρρηση ότι ενδιαφέρεται μ' ένα στοιχείο ατομισμού, έξω από τις συλλογικές μορφές πάλης που είχαμε διαλέξει τότε εμείς. Εδώ όμως μπαίνει το πρόβλημα της αναζήτησης νέων μορφών συλλογικής πάλης...

Εγώ πάντως πιστεύω πως η νέα γενιά μ' όλες τις εξάρσεις, τις αντιφάσεις, τις «αθλιότητές» της (μερικοί επιμένουν να θεωρούν αθλιότητες ορισμένα φαινόμενα), είναι μια γενιά ευαίσθητη, μια γενιά πιο φρέσκια από τη δικιά μας, με πολύ πιο ανοιχτούς ορίζοντες, μια γενιά ελπίδας.

 

[Πηγή: http://manitaritoubounou.wordpress.com/2007/12/03/, Παναγ. Μπούρδαλας]
_____________

(*) Ο Νίκος Ηλιόπουλος γεννήθηκε το 1952 στην Καλαμάτα. Ήταν φοιτητής του Μαθηματικού και συμμετείχε ενεργά στο αντιδικτατορικό κίνημα μέσα από τις τάξεις του «Ρήγα Φεραίου». Υπήρξε μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής κατάληψης του Παραρτήματος του Παν/μίου Πατρών. Υπήρξε μέλος του ΚΚΕ εσωτερικού και μέλος της Κ.Ε. Από το 1986 ζει στο Παρίσι. Απέκτησε το Δίπλωμα της Σχολής Ανωτάτων Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών με ένα σύγγραμμα που φέρει τον τίτλο "Πολιτική συμμετοχή και πολιτική απάθεια στη σημερινή Ελλάδα 1960-1990" και που πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνση του Κορνήλιου Καστοριάδη. Το πολύπλευρο έργο του σημαντικότατου αυτού στοχαστή, ο οποίος ήταν δάσκαλος του σεβαστός και φίλος ακριβός, τροφοδοτεί έκτοτε τις δικές του ανησυχίες και εμπνέει τις δικές του έρευνες. Είναι διδάκτωρ "Κοινωνικών επιστημών" (Πανεπιστήμιο Paris X) και η διατριβή του έχει τίτλο: "Participation et apathie politiques dans la France contemporaine (Ve Republique de 1958 a nos jours)" ["Πολιτική συμμετοχή και πολιτική απάθεια στη σημερινή Γαλλία (5η Republique, από το 1958 ώς σήμερα)], Αtelier National de Reproduction des Theses, Lille 2005. Το δοκίμιο "Νέοι δρόμοι για τη δημοκρατική πολιτική σκέψη" είναι το πρώτο που δημοσιεύει στα ελληνικά. Την εποχή της συνέντευξης (φθινόπωρο του 1983) ανήκε στο χώρο της ανανεωτικής αριστεράς του ΚΚΕ εσωτερικού.


Αρχική Σελίδα


Γενιά συντρόφων του ΑΦΚ της Πάτρας
e-mail: geniafakp@yahoo.com

Τελευταία ενημέρωση: 28/10/2007