Home Page
Introduction
History of a Myth
Partnership
Events
Archives
Links
Galleries
Contact Us
   
Languange  
 
 
   
 
 
Arcadia Project is
funded from EU by
the Culture 2000
Programme
 Articles
This section includes usefull articles about the major domains in bussiness advisor area.
Search for an article
Type Keyword    
Η Αρκαδία στους πρώιμους αρχοντικούς κήπους της Ευρώπης
Date Submitted: 20/06/2007 Date Last Modified: 31/07/2007

Η Αρκαδία στους πρώιμους αρχοντικούς κήπους της Ευρώπης

 

Οι καλλιτεχνικά διαμορφωμένοι κήποι σχημάτιζαν ανέκαθεν τη φανταστική απεικόνιση του παραδείσου, του κήπου της Εδέμ, της Χρυσής Εποχής, των Ηλυσίων Πεδίων. Παράλληλα, το ειδυλλιακό όραμα της ποιμενικής ζωής εκφράστηκε μέσα από τα γλυπτά, τα σχέδια και τις διακοσμητικές λεπτομέρειες των κήπων. Κατασκευές κήπων ταυτίστηκαν συνειρμικά με την ιδέα της Αρκαδίας. Αναφερόμαστε, λοιπόν, στην Αρκαδία της Πρωσίας εννοώντας τους βασιλικούς κήπους της Πρωσίας γύρω από το Πότσδαμ. Το ίδιο ισχύει για τους κήπους της τσαρίνας Αικατερίνης Β’ της Ρωσίας στην Αγία Πετρούπολη, για τα πάρκα του πρίγκιπα Πούκλερ, τους κήπους γύρω από τη Βαϊμάρη, τις κατασκευές στην περιοχή Ντέσσαου – Βόρλιτς καθώς και για τους κήπους γύρω από το Μόναχο και τη Βιέννη.
Γύρω στα μέσα του 18ου αιώνα οι δημιουργοί των πρώτων μεγάλων κήπων διαμόρφωσαν μέσα στις εγκαταστάσεις τους αρκαδικά πεδία. Το νέο ιδεώδες των κήπων ταυτίστηκε σε μεγάλο βαθμό με την εικόνα της Αρκαδίας που είχε διαμορφωθεί μέσα από την ποίηση και τις εικαστικές τέχνες. Μια καλλιτεχνικά διαμορφωμένη άποψη τοπίου δημιουργούσε στον παρατηρητή την ψευδαίσθηση της ελεύθερης φύσης σε συνδυασμό με τις ανέσεις του ανθρώπινου πολιτισμού.


 

Αρκαδία και πολιτική – Γαλλία, Πολωνία και Γερμανία

 

Το πάρκο του Ερμενονβίλ στη Γαλλία
Ο μαρκήσιος Ρενέ Λουί ντε Ζιραρντέν (1735 - 1808) αποχώρησε από τον στρατό πριν το τέλος του επταετούς πολέμου και μετά τη διαμονή του για κάποιο χρονικό διάστημα στην αναγεννησιακή Αυλή του εξόριστου βασιλιά της Πολωνίας Στανισλάς Λεστσίνσκι στην πόλη Λουνεβίλ και τα εκπαιδευτικά ταξίδια του στην Ιταλία, στη Γερμανία και στην Αγγλία ανέλαβε το αγρόκτημα που κληρονόμησε στο Ερμενονβίλ. Ο Ζιραρντέν διάβαζε με ενθουσιασμό τα συγγράμματα του Ρουσσώ ενώ παράλληλα ανακάλυψε στην έπαυλη The Leasowes” του ποιητή Γουίλιαμ Σένστοουν (1714 – 1763) στην περιοχή Γουόργουικσαϊρ της Αγγλίας το πρότυπο της αποκαλούμενης ornamented farm”, δηλαδή τουκήπου που συνδυάζει τη γεωργική αξιοποίηση με την ωραία διακόσμηση του κήπου. Ο Σένστοουν δεν έγινε διάσημος μόνο μέσα από τα βουκολικά ποιήματα, τις ωδές και τις μπαλάντες του. Από το 1745 έως το 1763 συμπεριέλαβε στην εξωραϊσμένη κατασκευή του μια κοιλάδα της Αφροδίτης με ένα άγαλμα της Αφροδίτης των Μεδίκων και ένα ναό του Πάνα, τον θεό των ποιμένων, του οποίου το άγαλμα ήταν διακοσμημένο με τον ποιμενικό αυλό – την αποκαλούμενη σύριγγα του Πάνα – και την τίμπια, μια ξύλινη φλογέρα. Η έπαυληThe Leasowes” θεωρήθηκε κυριολεκτικά ως perfectly Arcadian farm” («τέλεια μορφή αρκαδικού αγροκτήματος»).


Από το 1763 έως το 1776 ο Ζιραρντέν αναδιαμόρφωσε το αρχοντικό του Ερμενονβίλ με περίπου 200 άγγλους κηπουρούς και με τη βοήθεια του αρχιτέκτονα κήπων Ζαν-Μαρί Μορέλ (1728 – 1810) και αργότερα του ζωγράφου Ιμπέρ Ρομπέρ (1733 – 1808) σε μια ποιητική τοποθεσία όπου και οι χωρικοί θα ευημερούσαν μέσω της εκμίσθωσης των αγροκτημάτων. Στο τέλος του έργου του De la Composition des Paysages” που έγραψε το 1775 ανακεφαλαιώνει το κοινωνικό-μεταρρυθμιστικό σχέδιο της αρκαδικής ιδέας κήπων. Θα καθιστούσε υπεύθυνους μισθωτές τους έως τώρα ακτήμονες χωρικούς, γεγονός που θα συντελούσε σε μια πιο δίκαιη κατανομή των γεωργικών προϊόντων, ώστε το «αστικό δίκαιο» να προσεγγίσει το «φυσικό». Οι κατοικίες των καλότυχων χωρικών θα βρίσκονταν τότε σε κοντινή απόσταση με τις επαύλεις των γαιοκτημόνων, ώστε να σχηματιστεί ένα αρκαδικό ειδύλλιο: ένα απλό μικρό μονοπάτι ανάμεσα από θάμνους και φράκτες θα μπορούσε να τον οδηγήσει σε απόψεις ενδιαφερόντων και ποικιλόμορφων φυσικών τοπίων ενώ συγχρόνως θα παρακολουθούσε το ζωηρό θέαμα των γεωργικών εργασιών.


Με αυτόν τον θεσμό θα μπορούσε κανείς να αποφύγει τις αρρώστιες, την ανία, τα περιττά έξοδα καθώς και τη σπατάλη μεγάλων εκτάσεων γης σε τεράστια και άθλια πάρκα, η ευτυχία θα αντικαθιστούσε την αθλιότητα που επικρατούσε έως τότε ενώ μέσα από τη σύνδεση της γεωργικής αξιοποίησης με την ωραία διακόσμηση του κήπου θα αποκόμιζε κανείς δόξα και ηθική ικανοποίηση. «Ίσως να έρθει κάποτε μια εποχή, όπου οι άνθρωποι, όταν θα έχουν εξαντλήσει πλέον κάθε ανοησία, να είναι αρκετά σοφοί ώστε να προτιμήσουν τις αληθινές χαρές της φύσης από τη χίμαιρα και τη ματαιότητα».
Το 1778 ο Ζιραρντέν έφερε τον Ρουσσώ, τον οποίο θαύμαζε πολύ, στο Ερμενονβίλ και όταν εκείνος πέθανε, ο Ζιραρντέν ζήτησε να τον θάψουν στην τοποθεσία Σβάνενινσελ («το νησί των κύκνων») που από τότε ονομάστηκε Πάππελινσελ («το νησί με τις λεύκες»). Ο Ζιραρντέν έφτιαξε στον Ρουσσώ έναν απλό τάφο τον οποίο στόλισε με μια τεφροδόχο υδρία και δημιούργησε στον κήπο του Ερμενονβίλ, σύμφωνα με τη νοσταλγία του για την Αρκαδία, ένα αρκαδικό τμήμα με καλύβες ποιμένων, όμορφες κοιλάδες και μνημεία.
«Πόσο κατάλληλη είναι μια τέτοια τοποθεσία ώστε να αναβιώσει η ανάμνηση του ευτυχισμένου τρόπου ζωής των πρώτων ανθρώπων στην ευτυχισμένη Αρκαδία! Ιδιαίτερα εάν εκείνοι, στους οποίους ανήκε, ήξεραν να την χρησιμοποιούν και να την απολαμβάνουν».


Ο Μεριγκώ γράφει στον οδηγό του Promenade ou Itinéraire des Jardins d’ Ermenonville” το 1788 για τους κήπους του Ερμενονβίλ: «οι εικόνες του αρκαδικού λιβαδιού θα έχουν όλες τον λιτό και αγροτικό χαρακτήρα ο οποίος αρμόζει σε τόπους που εικάζεται πως κατοικήθηκαν από καλούς ανθρώπους». Σε ένα άλλο σημείο ο Μεριγκώ γράφει για τον κήπο που επισκέπτονταν με ζήλο άνθρωποι από όλη την Ευρώπη καθώς και πολλοί βασιλείς (ανάμεσα σε αυτούς ανήκε ο αυτοκράτορας Ιωσήφ Β’ και η βασίλισσα Μαρία Αντουανέτα): «Από το παγκάκι στην όχθη του ποταμού απολαμβάνει κανείς τη θέα προς το αρκαδικό λιβάδι σε όλη της την έκταση. Στο μπροστινό μέρος βρίσκεται μια καλύβα από καλάμια που στηρίζεται σε μια γέρικη βελανιδιά της οποίας τα κλαδιά είναι τόσο πλατιά ώστε να προστατεύουν την κατοικία που επισκιάζουν από τη μανία του αέρα. Το λιτό αυτό κατάλυμα παραπέμπει στην καλύβα του Φιλήμων και της Βαύκις». Ο Ζιραρντέν έφτιαξε σε μια βελανιδιά απέναντι από μια σπηλιά ένα προσωπικό ποιμενικό ειδύλλιο με νότες στα πρότυπα του μυθιστοριογράφου Λόγγου (2ος μ.Χ. αι.): «Αχ, Χλόη, σε αγαπώ γιατί η ψυχή σου είναι τόσο τρυφερή όπως η χάρη που σε ομορφαίνει. Τη σπηλιά αυτή την έφτιαξα για σένα…είναι προστατευμένη από τη ζέστη του μεσημεριού, μόνο ο ζέφυρος φτάνει ως εκεί …Και η Χλόη θα αγαπήσει τον Δάφνι, καθώς κανείς ποιμένας δεν μπορεί να την αγαπήσει, να την αγαπήσει περισσότερο από εκείνον…Ω, φίλε μου, είπε, ενώ πλησίασε και άπλωσε το χέρι της προς τον Δάφνι, θα έρθω στη σπηλιά σου και θα είμαστε ευτυχισμένοι εκεί γιατί σε αγαπώ περισσότερο από ότι το πρόβατο τα ανθισμένα χορτάρια, από ότι οι μέλισσες το απαλό άρωμα των λουλουδιών». Ο Ζιραρντέν γνώριζε φυσικά την αρκαδική ποιμενική πεζογραφία από τον Λόγγο έως τον Γκέσνερ. Το ποιμενικό μυθιστόρημα L’Astrée του Honoré d’ Urfé (Πίνακες για τη Φορέζ και τη Βαϊμάρη) του ήταν γνωστό από τη θεατρική διασκευή με τίτλο La fontaine” από το 1691. Οι βοσκοί και οι νύμφες Δάφνις και Χλόη, ο ποιμένας Ύλας και η νύμφη Ισμήνη, καθώς και οι Δρυίδες από την Αστρέα απέκτησαν στον κήπο Ερμενονβίλ δικά τους μνημεία, φυτείες ή διακοσμητικά κτίσματα.


Ο μετανάστης Ζιραρντέν υποδέχτηκε την επανάσταση στη Γαλλία κατ’ αρχήν με ενθουσιασμό. Επέστρεψε στο Ερμανονβίλ και έγινε ένθερμος υποστηρικτής των Ιακωβίτων. Όμως, στις 31 Αυγούστου 1793 συλλήφθηκε ως υποτιθέμενος mauvaiscitoyen” και έμεινε υπό κράτηση μαζί με την οικογένειά του και τους παρευρισκόμενους φίλους του στο παλάτι. Οι κήποι του Ερμενονβίλ καταστράφηκαν ολοσχερώς από έναν αγριεμένο όχλο με συμμετοχή και δικών του αγροτών. Οι ελπίδες που είχε εναποθέσει ο Ζιραρντέ στην επανάσταση εξανεμίστηκαν και η απογοήτευση για τους αχάριστους αγρότες του ήταν τόσο βαθιά, ώστε στις 20 Αυγούστου 1794 εγκατέλειψε για πάντα το Ερμανονβίλ και αποσύρθηκε στο κτήμα ενός φίλου στην πόλη Βερνουιγιέ βορειοανατολικά του Παρισιού.

 

Το πάρκο Αρκαδία στην Πολωνία

 

Ο κήπος της πριγκίπισσας Χελένα Ραντζιβίλ (1753- 1821) που διαμορφώθηκε στην Πολωνία από το 1778 έως το 1785, σε απόσταση περίπου 80 χιλ. από τη Βαρσοβία, είχε επονομαστεί επίσημα «Αρκαδία» – στα πρότυπα του κήπου του Ερμενονβίλ.: Ο κήπος Αρκαδία δεν εξέφραζε μόνο την επιθυμία για την ειρήνη, τον διαφωτισμό και την αρχαιότητα. Συμβόλιζε παράλληλα τη νοσταλγία της πολωνικής αριστοκρατίας για το πολίτευμά της που είχε ανατραπεί από καιρό.


 

 

Το πάρκο στην πόλη Βόρλιτς της Γερμανίας

 

Ένα τμήμα του πάρκου Βόρλιτς επονομάστηκε «Αρκαδικό λιβάδι»– πιθανώς στα πρότυπα του κήπου στο Ερμενονβίλ: στον επίσημο οδηγό του κήπου στο Βόρλιτς ο Αουγκούστ Ρόντε έγραψε το 1788: εάν ακολουθήσουμε «το μονοπάτι στο αριστερό μας χέρι βλέπουμε πως μετά από κάποια απόσταση οι λεύκες που βρίσκονται τοποθετημένες σε πεντάδες πίσω από τους αποκαλούμενους στρογγυλούς θάμνους στην κυλιόμενη γέφυρα κρύβουν εντελώς τη θέα του ανακτόρου από εκείνη την πλευρά. Πουθενά αλλού δεν μας εξαπατά περισσότερο η φαντασία μας όπως εδώ. Νομίζει κανείς πως μεταφέρθηκε ξαφνικά σε ένα έρημο αρκαδικό λιβάδι. Η θέα της τεφροδόχου πάνω στον τάφο παραπέμπει στον Πουσέν: Ζούσα και εγώ στην Αρκαδία. Έως εκεί βαδίζει κανείς πάνω σε απαλό γρασίδι. Ένα όμορφο δασύλλιο περιορίζει τη θέα».


Ο κήπος της Αρκαδίας στη Βαρσοβία και οι εγκαταστάσεις του κήπου στο Βόρλιτς αντανακλούσαν – σύμφωνα με τα πρότυπα του κήπου του Ερμενονβίλ – μια πολιτική-μεταρρυθμιστική νοσταλγία μέσα από την εικόνα ενός αρκαδικού ουτοπιστικού ειδυλλίου.
Μέσα στους πρώιμους αρχοντικούς κήπους έπρεπε – τουλάχιστον κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου – να ενσαρκωθεί και να βιωθεί το αρκαδικό όνειρο.


Αρκαδικές παραστάσεις βρίσκονται σε πολλούς αρχοντικούς κήπους, όπως σε κήπους του χωριού Στόου, του Σταουερχέντ και του Γουέστ Γουάικομπ στην Αγγλία, σε κήπους του Μερεβίλ και του Ντεσέρ ντε Ρέτς στη Γαλλία καθώς και στη Γερμανία, στο λιβάδι της πόλης Σαϊφερσντόρφ, στη Βαϊμάρη, στην περιοχή Τίφουρτ, στον αγγλικό κήπο του Μονάχου, και στους κήπους των ανακτόρων  Αλτ-Μάντλιτζ,  Σβέτζινγκεν και Νύμφενμπουργκ.

 

Μετάφραση – Απόδοση: Θεοδωράκη Νικολέττα

 
 
Login | Visit Statistcs | Credits