Αρχική Σελίδα
Εισαγωγή
Ιστορία του Μύθου
Αρχαιότητα
Αναγέννηση
XVII και XVIII αιώνες
Εταίροι
Γεγονότα
Αρχείο
Σύνδεσμοι
Φωτογραφίες
Επικοινωνία
   
Languange  
 
 
   
 
 
Arcadia Project is
funded from EU by
the Culture 2000
Programme
 Ιστορία του Μύθου - Αρχαιότητα

Αρκαδία – ένας ποιμενικός ποιητικός τόπος κατά την αρχαιότητα

 “Daphnis ego in silvis, hinc usque ad sidera notus, formosi pecoris custos, formosior ipse.”

[Δάφνις ονομαζόμουν στα δάση, είμαι γνωστός από εδώ έως τα αστέρια, ποιμένας όμορφων ζώων, ο ίδιος, όμως, ακόμα πιο όμορφος.] (Βιργίλιος, 5η Εκλογή, 43-44)

 Η εικόνα της Αρκαδίας, που διαμόρφωσε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό τα προηγούμενα 3000 χρόνια, είχε και έχει ως σήμερα λίγα κοινά στοιχεία με την πραγματική ελληνική περιοχή, όπως την περιέγραψε ο ταξιδιωτικός συγγραφέας Παυσανίας τον 2ο αιώνα μ.Χ. Εκείνο που καταλαβαίνουμε σήμερα με την έννοια του «αρκαδικού» ή ενός «αρκαδικού φυσικού τοπίου» προέρχεται από τις δημιουργικές επινοήσεις, τόσο Ελλήνων, όσο και Ρωμαίων συγγραφέων οι οποίοι δημιούργησαν το παλιό μοτίβο των ποιμένων που ζούσαν και αγαπούσαν σε γαλήνη και αρμονία με τη φύση. 



Η αποκαλούμενη βουκολική ή ποιμενική ποίηση, ένα ιδιαίτερο λογοτεχνικό είδος από την εποχή του Έλληνα ποιητή Θεόκριτου από τις Συρακούσες (310-250 π.Χ.), προέκυψε ως αντίδραση στην αυξανόμενη αστικοποίηση και τα προβλήματα που έπονται αυτής σε έναν κόσμο που γινόταν ολοένα και πιο σύνθετος: ο Θεόκριτος μετέφερε την πλοκή των βουκολικών ποιημάτων του με τον τίτλο «Ειδύλλια» στην περιοχή της Σικελίας. Ένας τέτοιος εξωτικός, άγνωστος και μακρινός τόπος δημιούργησε απόσταση από την καθημερινή εμπειρία και το ζωτικό περιβάλλον των Ελλήνων πατριωτών του. Έτσι, ήταν εξίσου εφικτή για τους αναγνώστες η δυνατότητα της φυγής στο ειδυλλιακό και η αίσθηση νοσταλγίας μιας αγνής πρωταρχικότητας στην επαφή με τη φύση, όσο και η κατανόηση της αγνής και συνάμα τραγικής απογοήτευσης της βουκολικής αγάπης. Τα δύο κύρια μοτίβα της αγάπης και της ζωής – θανάτου αποτελούν τα συστατικά της βουκολικής ποίησης από την ελληνιστική εποχή (4ος - 1ος αιώνας π.Χ.).Τη διαρκέστερη επιρροή στην εικόνα της Αρκαδίας μετά την αρχαιότητα από την εποχή της Αναγέννησης και μετά είχε ο Ρωμαίος ποιητής Βιργίλιος (70-19 π.Χ.) που ήταν ήδη διάσημος όσο ζούσε.


Στα κύρια έργα του - τα βουκολικά ποιήματα (Boucolica) και οι πραγματείες του για τη γεωργία (Georgica) - δημιούργησε αρχικά τη σύνδεση ανάμεσα στην πραγματική ελληνική επαρχία στη χερσόνησο της Πελοποννήσου, στην αρχαία Αρκαδία και στη βουκολική ζωή κοντά στη φύση. Θεωρείται ως ο εμπνευστής του ιδανικού που καταλαβαίνουμε σήμερα με την έννοια «Αρκαδία».

Σήμερασώζονται δέκα Εκλογές(ποιήματά) του που συγκαταλέγονται στο είδος της βουκολικής ποίησης. Εξιστορούν με φανταστικό τρόπο τη ζωή των ποιμένων οι οποίοι επιδίδονται, κυρίως, στο τραγούδι ζώντας σε μια γόνιμη και ειρηνική φύση. Οι δραστηριότητες με τις οποίες ασχολούνται οι ποιμένες του Βιργιλίου – ποίηση, τραγούδι και φιλοσοφία – εξυμνούν την αληθινή βουκολική ζωή γεμάτη σωματικό μόχθο.


Ο Δάφνις και η Χλόη, των οποίων η ερωτική ευτυχία βρήκε τέλος λόγω του πρόωρου θανάτου του Δάφνι, είναι το κεντρικό θέμα της 5ης Εκλογής του Βιργίλιου: «Για τον Δάφνι, που τόσο απάνθρωπα πήρε ο θάνατος, έκλαιγαν οι νύμφες – τους το μαρτύρησαν οι λεπτοκαρυές και τα ποτάμια, τότε, που η μάνα πήρε στην αγκαλιά της την αξιοθρήνητη σορό του γιού της και κατηγόρησε με λόγια σκληρά τους θεούς και τα άστρα. Κανείς ποιμένας δεν οδήγησε τα κοπάδια του τις μέρες εκείνες στη βοσκή, ω Δάφνι, στο δροσερό ποτάμι, κανένα ζώο δεν ήπιε από το ρέμα, δεν άγγιξε τις καλαμιές» (Βιργίλιος, 5η Εκλογή, 21-26). Οι ποιμένες χρησιμοποιούν εδώ το τραγούδι ως μέσο έκφρασης των συναισθημάτων τους και βλέπουν μέσα στη φύση που τους περιβάλλει τον καθρέφτη της εσωτερικής ψυχικής κατάστασης του ανθρώπου. Εκτός από τον Βιργίλιο, και ο Ρωμαίος ποιητής Οράτιος (43 π.Χ. – 14 μ.Χ.) έγραψε τις αποκαλούμενες Επωδές που πραγματεύονται θέματα όπως η φιλία, η αγάπη, η ευτυχία της σιωπής, ή η απόλαυση της φυγής από τη ζωή της πόλης. Η μορφή των στροφών και το μέτροτων Ελλήνων λυρικών ποιητών αποτέλεσαν τη βάση για τις Επωδές του. Η Αρκαδία θεωρούνταν ανέκαθεν στην αρχαία μυθολογία ως ο τόπος γέννησης του τραγουδιού, καθώς ο θεός Πάνας, ως προστάτης της περιοχής εκείνης, ανακάλυψε τη μουσική και οι Αρκάδες εξυμνήθηκαν για τα μουσικά τους επιτεύγματα.


Στη δημιουργία ενός παραδεισένιου ιδεατού κόσμου από την ένωση αντιθετικών μοτίβων του Βιργίλιου αντανακλάται η αρχέγονη επιθυμία των ανθρώπων να απομακρυνθούν από τις αδυναμίες του πολιτισμού κατακτώντας μια καθαρή, αρχέγονη και εσωτερική γνώση του κόσμου. Το Ιδεώδες ενός αρμονικού κόσμου, μακριά από τα προβλήματα της καθημερινής ζωής, άσκησε μεγάλη επιρροή στην ανάπτυξη της αρχιτεκτονικής κήπων από την εποχή της αρχαιότητας έως σήμερα.

Η κατασκευή διακοσμητικών κήπων και περιβολιών παρατηρείται σε κάθε εποχή της ιστορίας της ανθρωπότητας. Ενώ στην αρχαία Ελλάδα της κλασσικής περιόδου (5οςαιώνας π.Χ) υπήρχαν μικρότερα σε έκταση περιβόλια, καθώς και μεγάλες εκτάσεις με κήπους που ανήκαν σε ιερούς ναούς, από το 27 π.Χ. και μετά στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία άρχισε ένα μεγάλο ενδιαφέρον από τις εύπορες κοινωνικές τάξεις για την κατασκευή επιβλητικών κήπων. Η μόδα της έπαυλης, villarusticaή villasuburbana, είναι χαρακτηριστική αυτής της ανάπτηξης και ορατή σε πολλά σημεία στην Ιταλία ακόμα και σήμερα.
 


Το πιο διάσημο παράδειγμα κατασκευής βίλας και κήπου είναι η βίλα του αυτοκράτορα Ανδριανού (76-138 μ.Χ.) στην πόλη Τίβολι στη Ρώμη. Αναρρίθμητες σπηλιές, περίπλοκα υδρευτικά συστήματα και αντίγραφα διάσημων μνημείων που θαύμασε ο αυτοκράτορας κατά τη διάρκεια της περιοδείας του στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία προσαρμόστηκαν εδώ σε μια «Αρκαδία». Το μοτίβο της ανάμνησης μιας αγάπης που χάθηκε για πάντα συναντάται και εδώ: ο Ανδριανός έφτιαξε στον αγαπημένο του Αντίνοο, ο οποίος πνίγηκε στην Αίγυπτο, έναν ανδριάντα στην περιοχή των τάφων του Σεραπέουμ.

Οι επαύλεις, σε αντίθεση με τις βίλες της πόλης και το ηγεμονικό ανάκτορο, ήταν αφιερωμένες στη μελέτη και στην ανέμελη ζωή, στο αποκαλούμενο Otium. Κυρίως, κατά την κατασκευή βιλώντην εποχή της αυτοκρατορίας γίνεται φανερή η ισχυρή επιθυμία για τη δημιουργία μιας «πραγματικής» Αρκαδίας. Τα οικοδομήματα αντανακλούν τη νοσταλγία μιας χαμένης «Χρυσής Εποχής» όπως περιέγραφαν οι ποιητές.


Εκτός από τις βίλες, εξίσου σημαντικό ρόλο έπαιξε και η παρουσία της φύσης στους εσωτερικούς χώρους των οικημάτων, κάτι που διαπιστώνεται από τις αναρρίθμητες τοιχογραφίες με μοτίβα κήπων ή με μοτίβα από τη φύση. Η προσπάθεια να επιτευχθεί μια σύνθεση πολιτισμού και αρχέγονης φύσης αποτελούσε το κυρίαρχο ενδιαφέρον. Αναρρίθμητα παραδείγματα ζωγραφικής φυσικών τοπίων σε εσωτερικούς χώρους σώζονται από την αρχαιότητα. Ένα παράδειγμα της πρώιμης αυτοκρατορικής εποχής είναι οι τοιχογραφίες με παραστάσεις κήπων στη βίλα της Λίβια στη Ρώμη. Και οι τέσσερις τοίχοι της αίθουσας ήταν ζωγραφισμένοι με παραστάσεις κήπων γεγονός που δημιουργούσε στον παρατηρητή την ψευδαίσθηση πως βρίσκεται σε ένα χώρο γεμάτο κήπους που του υποσχόταν μια εμπειρία αρκαδικής γαλήνης και διαλογισμού. Το αρκαδικό στοιχείο παρουσιάζεται και εδώ σαν μια ουτοπία τεχνιτή, πλασμένη από το χέρι του ανθρώπου, μέσα από τα λογοτεχνικά έργα του Θεόκριτου, του Βιργιλίου και του Οράτιου.

Τοιχογραφίες από την Πομπηία  που σώζονται έως σήμερα δείχνουν πως η αρκαδική ιδέα ήταν ευρέως διαδεδομένη στις οικίες και γενικά στο ζωτικό χώρο του αρχαίου κόσμου. Όμοια βρίσκεται στην CasadelBraccialed’ Oro το μοτίβο της άγριας φύσης σε συνδιασμό με συντριβάνια που βρίσκονται στον εσωτερικό χώρο της οικίας, ώστε να δημιουργηθεί εκεί ένα καταφύγιο διαλογισμού και γαλήνης.

Μετάφραση – Απόδοση: Θεοδωράκη Νικολέττα
Login | Στατιστικά | Credits