Αρχική Σελίδα
Εισαγωγή
Αρκαδικός Μύθος
Culture 2000
Δεσμός στην Ευρώπη
Ιστορία του Μύθου
Εταίροι
Γεγονότα
Αρχείο
Σύνδεσμοι
Φωτογραφίες
Επικοινωνία
   
Languange  
 
 
   
 
 
Arcadia Project is
funded from EU by
the Culture 2000
Programme
 Εισαγωγή - Αρκαδικός Μύθος

Αρκαδία: ιστορίες ενός ευρωπαϊκού ονείρου

Το Ιδεώδες της Αρκαδίας υπάρχει από την αρχαιότητα στον ευρωπαϊκό πολιτισμό ως ένας πλασματικός ιδεατός κόσμος στον οποίο ο άνθρωπος ζούσε ως βοσκός ειρηνικά, γαλήνια και σε αρμονία με τη φύση. Το όραμα αυτό προκαλούσε διαρκώς έναν ποιητικό, μουσικό, εικαστικό και δημιουργικό ανασχηματισμό: ειδυλλιακές τοποθεσίες, χαρούμενες απόψεις φυσικών τοπίων με δέντρα, κελαριστές πηγές, βότανα και λουλούδια που αναδύουν ευχάριστη μυρωδιά και άφθονο πράσινο γρασίδι. Ο θεός Πάνας και ο πανούργος θεός Έρωτας κατοικούσαν εδώ. Ποιμενίδες και ποιμένες έβοσκαν τα κοπάδια τους, αγαπούσαν ο ένας τον άλλον με αιδώ ή με πάθος και ζούσαν μια λιτή, ανέμελη ζωή κοντά στη φύση. Αγροτικά οικοδομήματα, αρχαία ερείπια ή μνημεία αποτελούσαν τις διακοσμητικές λεπτομέρειες τέτοιων σκηνικών.

Το αρκαδικό όνειρο είχε και έχει μια ευρωπαϊκή διάσταση. Η νοσταλγία για μια ειρηνική συμβίωση σε ένα αρμονικό, ακέραιο περιβάλλον συγκινούσε τους ανθρώπους κάθε περιόδου και εποχής και απελευθέρωνε δημιουργικές δυνάμεις ώστε να φτάσουν ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματοποίηση εκείνου του ονείρου.

Τα βήματα του Παυσανία στην πραγματική Αρκαδία της Ελλάδας, τα βήματα της Αστρέας στη γαλλική επαρχία της Φορέζ και οι περίπατοι στη γύρω περιοχή της γερμανικής πολιτιστικής πρωτεύουσας της Βαϊμάρης αποτελούν μέρος και έκφραση του αρκαδικού ονείρου.

Οι τρεις περιοχές είναι συνδεδεμένες με το θέμα Αρκαδία μέσω των ποταμών τους. Ο Αλφειός – σύμφωνα με το μύθο, ένας θεός μεταμορφωμένος σε ποτάμι που ακολούθησε τη νύμφη Αρέθουσα – πηγάζει νότια της Τεγέας, στην αρχαία ελληνική Αρκαδία. Ο Γάλλος συγγραφέας Honoré d´Urfé συνέδεσε θεματικά τον Αλφειό πριν από τετρακόσια χρόνια με τους ποταμούς Λινιόν στη Φορέζ και  Ίλμστη Βαϊμάρη στο αρκαδικό, βουκολικό του μυθιστόρημα. Έγραψε στους πρίγκιπες και στις πριγκίπισσες της Ένωσης της Αστρέας, ανάμεσα στους οποίους ανήκει και ο Μπέρνχαρντ της Βαϊμάρης:

«Όμως, εάν σύμφωνα με τις επιθυμίες σας, ο αγαπητός μου Λινιόν,μιμούμενος τον μεγάλο ποταμό που ήταν ερωτευμένος με την Αρέθουσα, μπορεί να βρει ένα δρόμο μέσα από τα έγκατα της γης ώστε να μεταβεί στα μέρη όπου βρίσκονται τόσο εξαιρετικοί βοσκοί και βοσκοπούλες, θα τον θεωρώ αιώνια ευδαίμονα καθώς θα ρέει μέσα από τόσο τιμημένες επαρχίες όπως εκείνες όπου διοικούν τόσο σπουδαίοι ποιμένες».( Honoré d´Urfé, απάντηση στη γερμανική Ένωση της Αστρέας, 1625)

Τα ιδανικά των ποιμένων και ποιμενίδων που έφτιαχναν ποιήματα μεταβλήθηκαν με το πέρασμα του χρόνου παρέμειναν, ωστόσο, κατά κάποιο τρόπο αναλλοίωτα. Αποτελούσαν πάντα ιδανικά των δημιουργών τους που είχαν απογοητευτεί από τη ζωή της Αυλής και της πόλης, την ταραχή του πολέμου, τη φιλοδοξία και τη μισαλλοδοξία με τα οποία ταυτιζόταν το αναγνωστικό τους κοινό. "EtinArcadiaego" - «Ήμουν κι εγώ στην Αρκαδία» - αυτό μπορούσε ή μπορεί να σημαίνει: επιτέλους είμαι κι εγώ εδώ ως οδοιπόρος, ως ταξιδιώτης στο ονειρικό βασίλειο των νοσταλγιών μου. Μπορούσε ή μπορεί επίσης να σημαίνει: εγώ, η Τέχνη, είμαι στην Αρκαδία. Και, εάν το κρανίο ενός νεκρού ή η σαρκοφάγος που ανακάλυψαν ξαφνικά οι ποιμένες έμοιαζε να μας μιλά, τότε μπορούσε αυτό να σημαίνει: ακόμα κι εγώ, ο Θάνατος, είμαι εδώ, στο βασίλειο της ειρηνικής φύσης, μην το ξεχνάτε! Ο Χρυσός Αιώνας πέρασε, η Αρκαδία αποτελεί μόνο την συναισθηματική ανάμνησή του.

Η Αρκαδία σήμερα;

Τι διδασκόμαστε από τους αρκαδικούς ποιμένες των περασμένων αιώνων; Ίσως το εξής:

Οι Ποιμένες της Αρκαδίας ήταν παντού στο σπίτι τους – και πουθενά. Δεν ανήκαν σε κανένα έθνος, ανήκαν εξίσου σε όλα τα έθνη της Ευρώπης. Χώρα τους ήταν η ωραία φύση και συνάμα ένα ποιητικό επινόημα, μια ονειρική ουτοπία. Στην πραγματική Αρκαδία στην Πελοπόννησο – όπου κατά την αρχαιότητα λάτρευαν τον τραγοπόδαρο θεό Πάνα με τον αυλό και το θεό του κρασιού Βάκχο –  τα αρχαία μπρούτζινα αγάλματα στα μουσεία αναπαριστούν ποιμένες που σχεδιάστηκαν ενώ εργάζονταν στην αφιλόξενη φύση με ενδυμασία που τους προστάτευε από τον καιρό, γερά παπούτσια και μακριά ζεστά πανωφόρια. Όμως, διασώζονται σε μωσαϊκά από τη ρωμαϊκή εποχή που απεικονίζουν γυμνούς νεαρούς που παίζουν φλογέρα παρουσία κοπαδιών που αναπαύονται ειρηνικά στην ύπαιθρο.


Το όραμα της Αρκαδίας είχε ανέκαθεν άνθιση σε εποχές κρίσεων και εξωτερικής απειλής.

Οι επιφανείς ποιμένες του μυθιστορήματος LAstrée ήρθαν από διάφορες χώρες της Ευρώπης  ώστε να ζήσουν μαζί στην κοιλάδα της αρκαδικής επαρχίας της Φορέζ, πολιτισμένα και μακριά από τον πόλεμο και την καταπίεση της Αυλής, αναζητώντας διαρκώς την αληθινή ερωμένη και την εκπλήρωση της επαφής με τη δημιουργία της φύσης. Οι ποιμένες της Αστρέας στην Ευρώπη ήταν – σύμφωνα με τις γενεαλογικές ιδέες της εποχής εκείνης – όλοι συγγενείς μεταξύ τους, δηλαδή προερχόμενοι από κοινή φυλή και οικογένεια.

Ακόμα και η οικογένεια του δούκα και οι καλλιτέχνες που τη συμβούλευαν δημιούργησαν γύρω από την περιοχή της Βαϊμάρης μια σειρά αρκαδικών τοπίων με κήπους στους οποίους μπορούσε κανείς – για μια στιγμή τουλάχιστον – να ανταλλάξει την εθιμοτυπία της Αυλής και τις πιέσεις της πολιτικής και της αστικής ζωής με το ποιητικό σκιαγράφημα της ζωής στην ύπαιθρο.

Εκείνο που μας ενώνει σήμερα με το αρκαδικό όνειρο όλων των εποχών είναι η δυνατότητα της ανάπαυλας. Η δυνατότητα να βιώσουμε το αρκαδικό όραμα μέσα στις δικές μας τοπικές πολιτιστικές περιοχές, να τις αντιληφθούμε εκ νέου και να βυθιστούμε μέσα τους, μας επιτρέπει, τουλάχιστον πότε-πότε, να ξεφύγουμε από τους όλο και πιο γοργούς ρυθμούς της καθημερινότητας. Θα αποτελεί πάντα μια συνειδητή φυγή από τον καθημερινό αγώνα επικράτησης και από τον συνεχώς αυξανόμενο ανταγωνισμό. Οι ποιμένες της Αρκαδίας είχαν σε κάθε εποχή την ικανότητα της επιβράδυνσης, της αργοπορίας, του άσκοπου περίπατου, της ανεμελιάς, της συναισθηματικής ανταλλαγής, της ξεκούραστης και της απολαυστικής αδράνειας, της αναζωογονητικής επαφής με τη φύση. Μπορούμε να ξαναζήσουμε, ως συγγενείς και φίλοι, πέρα από τα σύνορα των χωρών έχοντας ως κοινή ανάμνηση το ευρωπαϊκό όνειρο της Αρκαδίας, όπως έκαναν κάποτε και οι Ποιμένες της Αστρέας. Στην εποχή μας όπου τα έθνη ξεκινούν σταδιακά να ενοποιούνται σε μια Ευρώπη οι τόποι μνήμης κάθε περιοχής μπορούν να απαλύνουν τη νοσταλγία τους για ασφάλεια και αναγνώριση. Στην Αρκαδία δεν υπάρχει εχθρότητα ανάμεσα στους ανθρώπους αλλά ομόνοια. Εδώ μπορούμε να βιώσουμε την ωραία φύση ως ένα τοπίο που μας ανήκει, που δεν πρέπει να το εκμεταλλευτούμε και να το δούμε μόνο σαν βιαστικό ταξίδι σε μακρινούς παράδεισους. Οι κήποι είναι ο παράδεισος έξω από την πόρτα μας που βρίσκεται πάντα στη διάθεσή μας. Αξίζει να τους προστατεύουμε και να τους προφυλάσσουμε.

Οι μαρτυρίες που έχουν διαμορφωθεί αιώνες τώρα από την τέχνη και τον πολιτισμό της Αρκαδίας δεν έχουν χάσει σχεδόν τίποτε από τη γοητεία τους. Αξίζει να τις ανακαλύψουμε και να μάθουμε περισσότερα για την κοντινή και συνάμα μακρινή Αρκαδία. Η κοινότητα Communauté de Communes du Paysd’ Astrée στη Γαλλία, η πόλη της Τεγέας στην Ελλάδα και το Κλασικό Ινστιτούτο της Βαϊμάρης, που συνεργάστηκαν σε αυτό το εκθεσιακό πρόγραμμα, επιθυμούν να ενθαρρύνουν τον επισκέπτη να προσπαθήσει να την ανακαλύψει, γιατί όπως λέει και ο Γερμανός συγγραφέας Χάινριχ φον Κλάιστ αυτή είναι μια «όμορφη προσπάθεια».

Μετάφραση – Απόδοση: Θεοδωράκη Νικολέττα
Login | Στατιστικά | Credits