ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Αυτές οι γραμμές προσπάθησαν να χαράξουν ένα γενικό περίγραμμα της ιστορικής πορείας της Αρκαδίας. Θα πρέπει, όμως, να σημειωθεί, ότι η ψαύση των γραμμών του προσώπου ενός τόπου δεν επιτυγχάνεται με γενικές αναφορές και ψυχρές χρονολογίες. Μόνο αν μελετήσει, λοιπόν, κάποιος σε βάθος την ιστορία της Αρκαδίας θα δει να πλημμυρίζουν οι αισθήσεις του από πρωτόγνωρες οσμές, γεύσεις, εικόνες και μελωδίες.

Εκείνοι ωστόσο, που περνούν σήμερα από τους οφιοειδείς δρόμους της, «κορμιά μόνο», πατώντας βιαστικά το γκάζι των χιλιομέτρων, εισπράττουν αμέσως μια πλευρά της, οδυνηρή αλλά υπαρκτή: έρημα, μισογκρεμισμένα σπίτια, χωρίς καπνόν αναθρώσκοντα και προαύλια σχολείων χωρίς κελαδισμούς παιδιών. Εξωτερική και εσωτερική μετανάστευση νέκρωσε τα ανθηρά, πάλαι ποτέ, χωριά της αρκαδικής ενδοχώρας. Εκεί, είν’ αλήθεια, ο πληθυσμός αυξανόταν κατά τις περιόδους των πολέμων και τώρα –στην περίοδο της παρατεταμένης ειρήνης που, ευτυχώς, ζούμε– φαίνεται πως εκπλήρωσαν την αποστολή τους ως καταφύγια του φόβου και της ελπίδας. Μήπως, όμως, στα φθίνοντα χωριά της ορεινής Αρκαδίας βρίσκονται κρυμμένα, στα παλιά σεντούκια πάλι, τα όπλα της αντίστασης κατά της νέας δουλείας; (Σ’ αυτή τη δουλεία αναφερόμαστε που περιφέρεται φτιασιδωμένη στις λεωφόρους των μεγαλουπόλεων και χειροκροτείται καθώς επιδεικνύει με φιλαρέσκεια τις χρυσές αλυσίδες της…)

* Η σύνθεση της παραπάνω εικόνας ανήκει στον Β. Κασσαβέτη