Ιστορικά Θέματα

Αρχαία Λύκαια

Λύκαιο, χώρος σταδίουΤα αρχαία Λύκαια ήταν αθλητικοί, μουσικοί και πνευματικοί αγώνες του αρκαδικού λαού προς τιμήν του Λυκαίου Δία και του Πάνα, προστάτη της φύσης. Γίνονταν κοντά στην "Ιερή Κορυφή" των Αρκάδων, στο όρος Λύκαιο. Καθιερώθηκαν από τον μυθικό Λυκάονα που βασίλεψε μετά τον Πελασγό. Την πρώτη αναφορά τους έχουμε από τον Πίνδαρο που χαρακτηρίζει τα Λύκαια σαν τη σημαντικότερη γιορτή των Ελλήνων μετά τα Ελευσίνια. Οι μετέπειτα συγγραφείς καθώς και διάφορες επιγραφές αναφέρονται στα Λύκαια ή παραθέτουν καταλόγους Λυκαιονικών. Τα αρκαδικά νομίσματα του 6ου π.Χ. αιώνα έχουν σχέση με τα αρχαία Λύκαια.

Το όρος Λύκαιο ήταν πασίγνωστο στούς αρχαίους Έλληνες για τις μεγάλες γιορτές των Λυκαίων οι οποίες ήταν εφάμιλλες των Παναθηναίων και των Ελευσινίων. Τα αρχαία Λύκαια ήταν μάλιστα οι τρίτοι στην τάξη αγώνες που διαργανώνοντο στην Αρχαία Ελλάδα. Μάλιστα σύμφωνα με τον Αριστοτέλη:

"Πρώτα μεν τα Ελευσίνια δια   τον καρπόν της Δήμητρος, δεύτερα δε τα Παναθήναια επί Αστέρι τω γίγαντι υπό Αθηνάς αναιραθέντι, τρίτος ον ’ργει Δαναός έθηκε δια τον γάμον των θυγατέρων  αυτού, τέταρτος ο εν Αρκαδία τεθείς υπό Λυκάονος ος εκλήθη Λύκαια, πέμπτος ο εν Ιωλκώ Ακάστου καθηγησαμένου επί Πελία τω πατρί, έκτος ο εν Ισθμώ Σισύφου   νομοθετήσαντος επί Μελικέρτη, έβδομος ο Ολυμπιακός Ηρακλέους νομοθετήσαντος επί Πέλοπι, όγδοος ο εν Νεμέα ον έθηκαν οι επτά επί Θήβας επί Αρχέμορω,  ένατος ο εν Τροία ον Αχιλλεύς επί Πατρόκλω εποίησεν, δέκατος ο Πυθικός ον οι Αμφικτύονες επί τω Πύθωνος φόνω έθηκαν.Ταύτην την τάξιν εις Πέπλους συνθείς ο Αριστοτέλης εξέθετο των αρχαίων και παλαιών αγώνων''.

Αρχαία στήλη Λυκαιονικών που βρέθηκε στο Λύκαιο ΌροςΜέχρι τον 2ο μ.Χ. αιώνα τα Λύκαια τελούνταν στο Λύκαιον όρος δίπλα στα Ιερά των θεών Δία και Πάνα και αποτελούσαν μέρος των εορταστικών εκδηλώσεων που ένωναν το νικητή με τη θεία δύναμη. Μετά τον 2ο μ.Χ. αιώνα τα Λύκαια μεταφέρθηκαν στην Μεγαλόπολη. Οι αγώνες διεξάγονταν κάθε τέσσερα χρόνια, μάλλον στις αρχές του Αυγούστου.

Τα Λύκαια ήταν η πρώτη μορφή κοινής γιορτής των ανθρώπων, η πρώτη μαζική ανθρώπινη εκδήλωση και γεννήθηκαν στο μεταίχμιο της απογείωσης του ανθρώπου προς τα πνευματικά ενδιαφέροντα, οι δε μύθοι γύρω από αυτούς έχουν τα στοιχεία της εποχής τους. Θεωρούνται αγώνες πιο παλιοί από τα Παναθήναια και τους Ολυμπιακές αγώνες, και κατά τον Παυσανία:

"Δέν πιστεύω η γιορτή των Παναθηναίων να καθιερώθηκε πριν τα Λύκαια... τούς Ολυμπιακούς αγώνες τους αφήνω έξω απο την διήγηση αυτή, γιατί την αρχή τους την τοποθετούν σε χρόνους παλαιότερους από το ανθρώπινο γένος, αφού η παράδοση λέει ότι εκεί αγωνίστηκαν ο Κρόνος και ο Δίας στην πάλη και ότι έτρεξαν πρώτοι οι Κούρητες."

H πανάρχαιη καταγωγή των Λυκαίων είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί, αφού στο Πάριο Χρονικό - μία μεγάλη στήλη από μάρμαρο Πάρου πάνω στην οποία έχουν γραφτεί τα σπουδαιότερα γεγονότα από το 1582 π.χ. - 263 π.χ και είχε τοποθετηθεί Β.Α. της πόλεως της Πάρου. - χαράχτηκε στα μέσα του 3ου π.χ. αιώνα από κάποιο λόγιο η επιγραφή: "......και τα Λύκαια εν Αρκαδία εγένοντο, και αι εκκεχειρίαι του Λυκάονος εδόθησαν εν Έλλησιν, έτη [Χ].[Δ]...., βασιλεύοντος Αθηνών Πανδίονος του Κέκροπος". Το παραπάνω κείμενο - μέρος της επιγραφής - χρονολογείται κάπου ανάμεσα στα 1398 π.χ. - 1294 π.χ. Ως εκ τούτου, τα Λύκαια ήδη τελούνται μέσα στην εν λόγω χρονική περίοδο.

Από την πλευρά τους οι Αρκάδες θεωρούσαν τα Λύκαια μεγάλη γιορτή γι αυτό και την τιμούσαν όταν ερχόταν η εποχή της, όπου και αν ευρίσκονταν. Ο Ξενοφώντας στην Κύρου ανάβαση μας περιγράφει πώς τιμήθηκαν τα Λύκαια επίσημα, ενώ ο στρατός βρισκόταν σε εκστρατεία στα βάθη της Ασίας:

"Ενταύθα έμεινεν (Κύρος) ημέρας τρεις εν αις Ξενίας ο Αρκάς τα Λύκαια έθυσε και αγώνα έθηκε, τα δε άθλα ήσαν στλεγκίδες χρυσαί, εθεώρη δε τον αγώνα Κύρος". (Ξενοφώντος Κύρου Ανάβασις 2.1) [ "Εδώ έμεινε (ο Κύρος) τρεις ημέρες, κατά τις οποίες ο Ξενίας ο Αρκάς έκανε θυσία και οργάνωσε γιορτή για τα Λύκαια, τα δε έπαθλα ήσαν χρυσές στελγκίδες (ξύστρες κορμιού), την γιορτή δε παρακολουθούσε και ο Κύρος." ]

Κατά την την τέλεση των Λυκαίων πρώτα γινόταν η θυσία στο βωμό του Λυκαίου Δία στην κορυφή του Λυκαίου όρους και κατόπιν διεξήγοντο τα αγωνίσματα των ανδρών και των παίδων καθώς και οι μουσικοί αγώνες. Είχαν δε το όνομα του αρχιερέα του Ιερού του Δία ή του Πάνα που είχε την ιερατεία κατά την διεξαγωγή των αγώνων.

Τα κυριότερα αγωνίσματα των Λυκαίων ήταν: το στάδιο, ο δίαυλος, ο δόλιχος, το πένταθλο, το παγκράτιο, η πάλη, η πυγμή, καθώς κι οι αρματοδρομίες: η συνωρίς, το τέθριππο τέλειων ίππων και το τέθριππο πώλων. Τα αγωνίσματα τελούνταν με σωστή οργάνωση και κάτω από ορισμένους κανονισμούς συμμετοχής και άθλησης, και είχαν σαν απώτερο σκοπό την πνευματική, ψυχική και σωματική άσκηση και υγεία των νέων και απέβλεπαν στην τελείωση της ανθρώπινης φύσης.

Στα Λύκαια όλοι οι αρχαίοι Αρκάδες εκδήλωναν έμπρακτα τη φυλετική τους ενότητα: έπαιρναν μέρος με το εθνικό τους όνομα, Αρκάδες, σαν μια ομάδα, χωρίς να αναφέρεται η πόλη της ιδιαίτερής τους πατρίδας και της καταγωγής τους. Επίσης, και σαν Αρκάδες αναγράφονταν Λυκαιονίκες στις αναμνηστικές στήλες και στα αγάλματα. Όσο κι αν ήταν διαιρεμένοι μεταξύ τους, όταν έφταναν στο Λύκαιον όρος, ένοιωθαν ότι βρίσκονταν στην κοινή αρχική κοιτίδα των προπατόρων τους και διαγωνίζονταν στα Λύκαια με τους άλλους Έλληνες θεωρώντας τους εαυτούς τους μέρος ενός κοινού λαού.

Αρχή σελίδας
Χ. Αλεξόπουλος, Α. Τουλουμτζόγλου, Copyright 2003©

Τελευταία ενημέρωση: 01/06/2002

Ιστορικά Θέματα

Copyright 2001© - Δ. τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ