Ιστορικά Θέματα


 

Η Αρκαδία στην Κατοχή

Μια πολύ καλή εργασία μας ήρθε από το Πειραματικό Γυμνάσιο Τρίπολης η οποία αφορά στην περίοδο της κατοχής στην Αρκαδία. Μια πρωτότυπη ιδέα καθώς λίγα πράγματα μαθαίνουμε από τα σχολικά βιβλία για την κατοχή, τα οποία είναι επικεντρωμένα στην πρωτεύουσα και σε λίγες ακόμα περιοχές. Άνθρωποι σπουδαίοι αντιστάθηκαν στην Τρίπολη εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Αλήθεια πόσοι από εμάς γνωρίζουμε ότι ο Αποστόλης Σάντας, που κατέβασε τη σβάντιγα από την Ακρόπολη, ήταν Αρκάς;

Κατοχή: κυριότητα, κυριαρχία και προσωρινή κατάληψη μιας χώρας από μια άλλη, το να κατέχει κάποιος κάτι. Στην Ελληνική ιστορία αναφέρονται πολλές καταλήψεις εδαφών, τα οποία για μεγάλα χρονικά διαστήματα παρέμειναν κάτω από την κυριαρχία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων. Γνωστότερες όμως στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας παρέμειναν δυο περίοδοι κατοχής : α)1854-1857, περίοδος κατοχής της Αθήνας και του Πειραιά από τις αγγλογαλλικές δυνάμεις και β)1941-1944, κατοχή ολόκληρης της Ελλάδας από τις ιταλογερμανικές δυνάμεις και ορισμένων τμημάτων της Β. Ελλάδας από τις βουλγαρικές.

Η Αρκαδία είναι ένα από τα στρατηγικότερα σημεία της Πελοποννήσου και βρίσκεται στο κέντρο της. Έτσι ολόκληρη η Πελοπόννησος μπορεί να ελεγχθεί από ένα στρατό καλά οργανωμένο. Κατά τη γερμανική κατοχή η Αρκαδία, καθώς και άλλα στρατηγικά μέρη της Ελλάδας, όπως η Κρήτη, η Στ. Ελλάδα βρίσκονταν υπό την εποπτεία των Ιταλών και των Βουλγάρων.

Η γερμανική διοίκηση, που εγκαταστάθηκε στην Τρίπολη, ασχολήθηκε με την πάταξη κάθε αντίδρασης και την εξουδετέρωση κάθε αντιστασιακής δράσης. Η οικονομική, η πολιτιστική και πολιτική ζωή μαράζωσε και ακολούθησαν διωγμοί, φυλακίσεις και άλλα δεινά για τους κατοίκους. Πολλοί Αρκάδες και ειδικότερα Τριπολίτες προσχώρησαν στην Εθνική Αντίσταση και κυρίως στις γραμμές της ΕΠΟΝ και του ΕΛΑΣ, είτε φεύγοντας για το βουνό , είτε βοηθώντας κρυφά την αντίσταση μέσα από την πόλη. Η αντιστασιακή δράση στην Αρκαδία και τα επιτυχή χτυπήματα των ανταρτών κατά των Γερμανών οδήγησαν τη γερμανική διοίκηση σε σκληρά αντίποινα. Ετσι πολλοί Τριπολίτες εκτελέστηκαν στην πόλη και στα περίχωρα. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι ο απαγχονισμός της οδού Ταξιαρχών και ο τουφεκισμός Αρκάδων και Μεσσηνίων πατριωτών στο ρέμα του ναού του Αϊ - Θανάση. Όμως αυτά ήταν ελάχιστα παραδείγματα από τις κτηνωδίες των Γερμανών. Χιλιάδες ακόμα εκτελέστηκαν είτε πέθαναν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Γερμανών από τις κακουχίες. Οι Γερμανοί ήταν πολύ σκληροί και για κάθε φόνο Γερμανού εκτελούνταν δεκάδες πατριώτες.

Ένα ατρόμητο παλληκάρι

Πολλά ήταν τα ατρόμητα παλληκάρια που έδωσαν το αίμα τους , τη ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας τους. Ένα όμως 17χρονο παλληκάρι, ο Μαθιός Πόταγας , ξεχωρίζει ανάμεσα σε όλους αυτούς. Καταγόταν από τη Βυτίνα και είχε γεννηθεί το 1924. Διέμενε στην Αθήνα και ήταν μαθητής στο Βαρβάκειο. Η γερμανική εισβολή τον βρήκε στη Βυτίνα. Όταν μια γερμανική φάλαγγα πήγαινε από τη Βυτίνα προς τα Λαγκάδια, στις 2 Μαΐου 1944. Ο Μαθιός έστησε ενέδρα 2 χλμ. έξω από τη Βυτίνα και πυροβόλησε με το όπλο του εναντίον των Γερμανών. Οι Γερμανοί τον σκότωσαν και του πολτοποίησαν το κεφάλι. Ήταν μόλις 17 ετών και ο πρώτος Γορτύνιος που αντιστάθηκε στις ναζιστικές δυνάμεις αλλά και το πρώτο θύμα της αντίστασης στη Γορτυνία. Στη Βυτίνα υπάρχεισ σήμερα η προτομή του και στη θέση που σκοτώθηκε μια μαρμάρινη πλάκα για να θυμούνται όλοι οι κατοπινοί τον ηρωικό αυτό μαθητή.

Παραθέτουμε στη συνέχεια απόσπασμα από σχετικό δημοσιευμα της εφημερίδα "Βήμα":

Ήταν νωρίς το απόγευμα, 2 Μαΐου 1941. Οι πρώτοι Γερμανοί είχαν φτάσει έξω από τη Βυτίνα. Ο Μαθιός στάθηκε μπροστά τους, μόνος, και χωρίς δισταγμό τους είπε:

"Θα μας πεινάσετε, θα μας κάψετε, θα μας σκοτώσετε, αλλά δεν θα μας νικήσετε.
Είμαι εδώ μόνος. Αλλά η Ελλάδα ολόκληρη ακολουθεί".

Ας σταθούμε μια στιγμή και ας παρακολουθήσουμε τη σκέψη του Μαθιού εκείνη την ώρα. Τι εσήμαιναν για εκείνον, αλλά ίσως και για όλους εμάς, ακόμη και τώρα, τα λόγια εκείνα που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατό του;

Ο Μαθιός ήταν δεινός σκοπευτής με δικό του ελαφρό όπλο. Εκείνη τη στιγμή όμως δε χτύπησε κανέναν. Άρα δεν πήγε να σκοτώσει έναν-δυο Γερμανούς. Μιλώντας όμως ήθελε να δηλώσει κάτι. Για να υπογραμμίσει δε τη σοβαρότητα της δήλωσής του, ήταν διατεθειμένος να προσφέρει την ίδια του τη ζωή. Με τον τρόπο αυτόν έδειχνε ότι η ελευθερία είναι για τον άνθρωπο κάτι αναγκαίο, κατι σεβαστό, κάτι ιερό.

Τα λόγια του ήταν προφητεία και αναγγελία συγχρόνως. Οι κατακτητές, αναγνωρίζοντας την αλήθεια και τον κίνδυνο που έκρυβαν τα λόγια αυτά, τον σκότωσαν με τρόπο άγριο. Με αυτά τα λόγια ξεκίνησε η Ελένη Στράτου - Πόταγα, αδελφή του Μαθιού, την αναφορά σε μια από τις πρώτες ηρωικές εκφάνσεις της πνευματικής αντίστασης των Ελλήνων.

"Κατάκτηση - μα όχι υποδούλωση!": αυτή ήταν η ηθική πίστη που ενέπνεε τον Μαθιό Πόταγα, το φρόνημα που νόμιζαν οι κατακτητές ότι μπορούσαν να το ακυρώσουν εκτελώντας το νέο παλληκάρι που δεν έσκυβε το κεφάλι. Αλλά, όπως συνέχισε η Ελένη Πόταγα, "νέοι από όλες τις οργανώσεις ερχόντουσαν και κατέθεταν στεφάνια και λουλούδια στον τάφο του, ιδίως όταν σχεδίαζαν μια νέα αντιστασιακή ενέργεια".

Εξήντα δύο χρόνια αργότερα η Βυτίνα τίμησε τον νεαρό ήρωα αφού ζήτησε από την αδελφή του, καταξιωμένη πια γλύπτρια, να φιλοτεχνήσει τον ανδριάντα του Μαθιού, ανδριάντα που αποκαλύφθηκε στις 3 Μαΐου, με την παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας και των τοπικών αρχών.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κ. Στεφανόπουλος έδωσε μια σωστή διάσταση στην πράξη του Πόταγα λέγοντας: "Μπορεί κανείς να γίνει ήρωας και σε έναν επιθετικό πόλεμο και να καταλάβει οχυρά του εχθρού θυσιάζοντας τη ζωή του. Αλλά σε ανώτερη βαθμίδα ηρωισμού είναι εκείνος που το κάνει γνωρίζοντας την ώρα εκείνη ότι δεν πρόκειται να κερδίσει άλλο παρά μόνον ηθική νίκη, θυσιάζοντας ωστόσο την καρδιά του, θυσιάζοντας τη ζωή του...".

Ηθικά χτυπήματα από Αρκάδες στον εχθρό

Η Ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από ανδραγαθίες, πράξεις ηρωικές, αξεπέραστες, με ασύγκριτο μεγαλείο ψυχής. Μέσα σε αυτό το πάνθεο των ξεχωριστών δράσεων σημαντική θέση κατέχει το ηρωικό παιδί της Βυτίνας, Απόστολος Σάντας, που με έναν άλλο ατρόμητο νέο, το Μανώλη Γλέζο, προχώρησαν σε μια από τις σημαντικότερες πράξεις αντίστασης ενάντια στις κατοχικές δυνάμεις. Μια πράξη που εξύψωσε το ηθικό των Ελλήνων και πανικόβαλε τις δυνάμεις κατοχής, κάνοντας ολοφάνερο ότι η μέρα της λευτεριάς δε θα αργούσε για τον Ελληνικό λαό.

Μπόρεσαν να κατεβάσουν από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης τη νύχτα 30 προς 31 Μαΐου 1941 το σύμβολο του χιτλερικού ναζισμού προκαλώντας έτσι ρίγη συγκίνησης στον Ελληνικό λαό και θαυμασμό στον υπόλοιπο κόσμο. Τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής καταδίκασαν σε θάνατο τους άγνωστους τότε αγωνιστές και τους αναζήτησαν παντού, για να τους συλλάβουν, χωρίς όμως να το κατορθώσουν, αφού ο Αποστόλης είχε γυρίσει στη Βυτίνα και ο Μανώλης στη Νάξο. Το τόλμημα αυτό ήταν η αιτία να χαρακτηριστούν οι δύο αυτές ηρωικές μορφές από τον Ντε Γκωλ, ως οι πρώτοι παρτιζάνοι της Ευρώπης στην αντίσταση κατά του ναζισμού.

Τα κέντρα της ναζιστικής κτηνωδίας

Κάποια κτήρια της Τρίπολης είναι συμβεβλημένα με το πέρασμα και τη βαρβαρότητα των κατακτητών. Το κτήριο που στεγαζόταν η Γκεστάπο σώζεται μέχρι σήμερα και βρίσκεται σε κεντρικό σημείο της Τρίπολης. Σήμερα είναι καφετέρια, όπου οι Τριπολίτες, και όχι μόνο, πίνουν το καφεδάκι τους. Ένα πέτρινο κτίριο, που στα "πέτρινα χρόνια " γνώρισε την κτηνωδία του φασισμού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ομάδα τριών πατριωτών, οργανωμένων στην ΟΠΛΑ, στα τέλη Ιανουαρίου 1944, αποφάσισαν να εισέλθουν στο κτίριο και να σκοτώσουν το διερμηνέα, Κώστα Λέκτια, που δρούσε ενάντια στον υποδουλωμένο λαό της Πελοποννήσσου και που με εντολή του είχαν εκτελεστεί πολλοί στο ρέμα του Αΐ- Νικόλα. Η απόπειρα αυτή απέτυχε, αφού λίγο πριν από την είσοδο του κτιρίου, τους ζητήθηκε από έναν συνεργάτη των Γερμανών να δείξουν την ταυτότητά τους. Τότε αυτοί τον πυροβόλησαν και τράπηκαν σε φυγή.

Τελικά ο Κώστας Λέκκας θα εκτελεσθεί από πατριώτες στις 9 Φεβρουαρίου 1944, πλησίον του Επισκοπείου, στην οδό Γρηγορίου Ε΄, στην Τρίπολη και οι γερμανικές δυνάμεις θα προβούν στη συνέχεια σε σκληρά αντίποινα εκτελώντας 50 πατριώτες, στις 23 Φεβρουαρίου 1944. Από αυτούς οι 14 ήταν Αρκάδες.

Το νεοκλασσικό κτίριο που στέγαζε το παλιό ιδιωτικό σχολείο στην Πλατεία Πετρινού της Τρίπολης (ιδιοκτησίας Ηλία Ρέβελα και Ευάγγελου Λάζαρη, από το 1962), την περίοδο της ιταλικής κατοχής επιτάχτηκε και στέγασε τους Ιταλούς καραμπινιέρους. Από εδώ πέρασε και ο περιβόητος διοικητής των καραμπινιέρων της Ν. Πελοποννήσου, Φεστούτσι. Στις 11 Απριλίου 1943 ο Φεστούτσι ξεκίνησε με ένα Σύνταγμα για τη Μεγαλόπολη και το Λεοντάρι, για να κάμψει την αντίσταση του αντάρτικου στην περιοχή. Τον Ιούλιο του 1943 ξεκίνησε για εκκαθαρίσεις στην περιοχή του Πάρνωνα. Αλλά στις 27 Ιουλίου 1943 έξω από το χωριό Κοσμάς θα πάθει πανωλεθρία και ο ίδιος θα σκοτωθεί. μετά από ενέδρα των ανταρτών και των κατοίκων.

Αναφορές
1. "Aρκαδική Εκατόμβη", Αποστολόπουλος, Μπαλάσης
2. Πληροφορίες από διευθύνσεις του Διαδίκτυου.

 
Αρχή σελίδας

Κωνσταντινόπουλος Πάνος, Καραγιάννη Κατερίνα,
ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΠΟΛΗΣ
Διαγωνισμός "Οι Νέοι στην Αρκαδία των Νέων Καιρών",
Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Παπαδημητρίου Ζωή, Φιλόλογος
Σεπτ. 2003, Πανεπιστήμιο Πατρών
Επιμέλεια: Θάνος Νικολάου, Γεωργία Κοσμοπούλου
Copyright 2004 ©

Τελευταία ενημέρωση: 01/02/2007
Ιστορικά Θέματα
Copyright 2001© - Δ. τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ