Ιστορικά Θέματα


Αρκαδία, μια Σύντομη Iστορική Ανασκόπηση

greektrn.gif (1808 bytes)


Χάρτης της Πελοποννήσου στην αρχαιότητα, με τις αρχαίες Αρκαδικές πόλειςΗ Αρκαδία αποτελεί μια από τις πιο αξιόλογες περιοχές της Ελλάδας από άποψη ιστορίας και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος.

Οι Aρκάδες θεωρούνται οι αρχαιότεροι κάτοικοι της Πελοποννήσου (Ηροδ. Η'73), με πρώτο βασιλιά της χώρας και γενάρχη τον Πελασγό, εξ' ου και Πελασγοί. Κατά μία παράδοση ο Πελασγός ήταν υιός του Δία και της Νιόβης. Κατά μία άλλη παράδοση ήταν βασιλιάς του Άργους και κατά μια τρίτη υιός του Ποσειδώνα, αδελφός του Αχαιού και του Φθίου.

Ο Πελασγός κατά τον Αρκαδικό μύθο που αναφέρει ο Απολλώνιος ο Ρόδιος «ανεδύθη από την γη» και έγινε γενάρχης των ανθρώπων «πριν από την εμφάνιση της Σελήνης». Γι' αυτό οι Αρκάδες εθεωρούντο «Προσέληνοι» ή «Προσεληναίοι». Για το λόγο αυτό οι αρχαίοι Αρκάδες περηφανεύοντο ότι δεν ήταν μετανάστες, όπως οι άλλοι Έλληνες, αλλά αυτόχθονες, απόγονοι του Πελασγού. Η μυθολογία εξάλλου, θέλει τους περισσότερους θεούς της αρχαιότητας να έχουν γεννηθεί στα Αρκαδικά βουνά.

Η Αρκαδία λεγόταν αρχικά Απία και κατόπιν Πελασγία, ονόματα που δόθηκαν σ' ολόκληρη την Πελοπόννησο. Αργότερα ονομάστηκε Αρκαδία, από τον βασιλέα Αρκάδα, γιο του Πελασγού και της νύμφης Καλλιστούς, κόρης του Λυκάονα.

Χάρτης της Αρκαδίας κατά την εποχή του Παυσανία (από τον τόμο "Αρκαδικά-Αχαϊκά", Εκδοτική Αθηνών)Η Αρκαδία των προχωρημένων ιστορικών χρόνων, όπως και αυτή της εποχής του Παυσανία, δεν συνέπιπτε γεωγραφικά με τη σημερινή. Εκτεινόταν στα οροπέδια και στα βουνά της κεντρικής Πελοποννήσου και είχε μάλιστα μεγαλύτερη έκταση από την τελευταία. Περιελάμβανε μεγάλο τμήμα της σημερινής νότιας Αχαϊας (περιοχές Καλαβρύτων, Λουσών, Κλειτορίας, ορεινός όγκος Αροάνιων, περιοχή Ψωφίδας και Αφροδίσιο όρος), τμήμα της δυτικής Κορινθίας (περιοχές Φενεού και Στυμφαλίας, όρος Κυλλήνη και περιοχές Σκοτεινής και Αλέας) και τη σημερινή νοτιοδυτική Ηλεία (περιοχές Αλίφειρας, Φιγάλειας και Βασσών, Θεισόας του Λυκαίου και η περιοχή της σημερινής Ανδρίτσαινας). Εξ' άλλου δεν βρεχόταν πουθενά από τη θάλλασσα, ούτε και περιελάμβανε το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Κυνουρίας. Στα ανατολικά συνόρευε με τη Θυρεάτιδα, στην περιοχή των Άνω Δολιανών. Στα νότια με την Λακωνία, στις περιοχές των Βούρβουρων, Ίασου, Καλτεζών και Αίγυος. Στα νοτιοδυτικά με τη Μεσσηνία στις περιοχές των Χιράδων, Χράνων και της κοιλάδας του ποταμού της Νέδας.

Οι Αρκάδες ήταν χωρισμένοι σε φυλές και για πρώτη φορά παρουσιάζονται ενωμένοι στον πόλεμο της Τροίας (Ιλ. Β' 603-614), όπου πήραν μέρος με επικεφαλής τον βασιλέα της Τεγέας Αγαπήνορα. Επειδή δεν ήταν θαλασσινοί χρησιμοποίησαν τα πλοία που τους διέθεσε ο Αγαμέμνονας. Κατά την επιστροφή από την Τροία ο Αγαπήνωρ κατευθύνθηκε στην Κύπρο, όπου ίδρυσε στην περιοχή της Πάφου σημαντική αρκαδική αποικία. Περί αυτού μαρτυρεί ο ο Στράβων: «είναι η Πάφος κτίσμα του Αγαπήνορα, έχει δε λιμάνι και ιερά ωραία κατασκευασμένα». Αλλά και ο Παυσανίας τη θεωρεί αρκαδική αποικία και κτίσμα του Αρκάδα βασιλιά Αγαπήνορα: «Ιλίου αλούσης, ο τοις Έλλησι κατά τον πλουν τον οίκαδε επιγενόμενος χειμών Αγαπήνορα και το Αρκάδων ναυτικόν κατήνεγκεν ες Κύπρον, και Πάφον τε Αγαπήνωρ εγένετο οικιστής και της Αφροδίτης κατεσκευάσετο εν Παλαιπάφω το ιερόν».

Μετά τη σταδιακή εξάπλωση των Δωριαίων στην Πελoπόννησo (11oς-10oς αι.π.Χ.) οι Αρκάδες πήραν ακόμη μέρος στους αγώνες των Μεσσηνίων κατά των Σπαρτιατών, που άρχισαν έντονη επεκτατική πίεση για την κυριαρχία στην Αρκαδία, χωρίς όμως να πετύχουν να την ηγεμονεύσουν, αφού οι Αρκάδες παρά τις διαφωνίες τους είχαν συναίσθηση της φυλετικής και θρησκευτικής τους ενότητας. 

Διάφορες συνθήκες υπoχρέωσαν τoυς Αρκάδες στoν πρώτο και δεύτερο απoικισμό (11oς-8oς & 8ος-6ος αι. π.Χ.), ιδρύοντας αποικίες στo Α. Αιγαίo, την Κρήτη, την Κύπρo, τα παράλια της Μεσoγείoυ και τoυ Εύξεινoυ Πόντoυ (Ρώμη, Τραπεζούντα, Γόρτυς Κρήτης, παράλια Ιταλίας κ.λ.π.)

Κοινόν των ΑρκάδωνΣτις αρχές των ιστορικών χρόνων οι διάφοροι συνοικισμοί ενώθηκαν και δημιουργήθηκαν οι μεγάλες αρκαδικές πόλεις: Μαντίνεια, Τεγέα, Φιγάλεια,  Ορχομενός, Ασέα κλπ. Μετά τον πελοποννησιακό πόλεμο περιήλθαν στην επιρροή της Σπάρτης για να φανούν όμως πάλι οι ενωτικές τους τάσεις μετά τη μάχη στα Λεύκτρα και την κατάρρευση της σπαρτιατικής ηγεμονίας. Μετά την επικράτηση των Θηβαίων του Επαμεινώνδα έγιναν σύμμαχοι τους και ίδρυσαν το 368 π.Χ. το "Kοινόν των Aρκάδων" με έδρα τη Μεγάλη Πόλη (Μεγαλόπολη) όπου συνοικίστηκε ένας μεγάλος αριθμός αρκαδικών πόλεων για την καλύτερη άμυνα κατά των Σπαρτιατών.

Λίγο αργότερα οι Αρκάδες στράφηκαν στη νέα δύναμη, τους Mακεδόνες, έμειναν όμως ουδέτεροι στη μάχη της Χαιρώνειας (338). Εξαιτίας της αντίθεσης ανάμεσα στις δύο μεγάλες πόλεις Τεγέα και Μαντινεία, το Κοινό των Αρκάδων διασπάστηκε τελικά και οι πόλεις προσχώρησαν, αν και με μεγάλη απροθυμία, στην Αχαϊκή Συμπολιτεία για να ακολουθήσουν στη συνέχεια την κοινή τύχη των Αχαιών.

Μεσαιωνικός Χάρτης της ΑρκαδίαςΜετά την καταστροφή της Κορίνθου από τον Μόμμιο το 146 π.Χ, και παρ' όλο που ίδρυσαν λίγο αργότερα την πέμπτη Αρκαδική Συμπολιτεία, οι Αρκάδες άρχισαν να παρακμάζουν. Σιγά σιγά η χώρα περιήλθε σε αφάνεια για να ερημωθεί τελείως κυρίως μετά τις επιδρομές του Αλάριχου (395 μ.Χ).

Οι σλαβικές επιδρομές μετέβαλλαν την όψη της περιοχής, που μερικούς αιώνες αργότερα περιήλθε εύκολα στους Φράγκους, που δεν συνάντησαν παρά μόνο ασθενέστατη αντίδραση, όπως ήταν η απελπισμένη αντίσταση του Βουτσαρά Δοξαπατρή στο φρούριο του Αρακλόβου. Οι Φράγκοι χώρισαν την Αρκαδία σε πέντε βαρονίες και οργάνωσαν την ασφάλεια της ιδρύοντας πολλά φρούρια. Ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος την απελευθέρωσε από τους Φράγκους το 1330, αλλά στους τελευταίους βυζαντινούς χρόνους κατοικήθηκε από πολλούς Αλβανούς και τέλος, το 1458, περιήλθε στους Τούρκους.

Κατά την επανάσταση του 1821, η Αρκαδία ήταν το κέντρο σφοδρών πολεμικών συγκρούσεων, όπου ο Θ. Κολοκοτρώνης και άλλοι οπλαρχηγοί πέτυχαν λαμπρές νίκες κατά των Τούρκων. Η πολιορκία και η άλωση της Τριπολιτσάς και πολλές ιστορικές μάχες, όπως οι νικηφόρες μάχες στο Βαλτέτσι, στα Βέρβαινα και στα Δολιανά, ήταν άλλωστε από τα καθοριστικά γεγονότα που έκριναν την πορεία της επανάστασης.


Σχετικές Σελίδες


top


Προσαρμογή: Χ. Αλεξόπουλος,
Copyright 2003©

Τελευταία ενημέρωση: 07/08/2002

Ιστορικά Θέματα

Copyright 2001© - Δ. τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ