Ιστορικά Θέματα


Σελ. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7

ΠΩΣ ΤΟ ΥΠΟΔΟΥΛΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΕΘΝΟΣ ΕΦΘΑΣΕ ΣΤΗΝ ΕΝΟΠΛΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟ 1821 [*]

Τάσος Αθ. Γριτσόπουλος, δ. Φ.
Πρόεδρος Εταιρείας Ιστορικών Σπουδών επί του Νεωτέρου Ελληνισμού


Από τον πανηγυρικό λόγο που εκφωνήθη για την επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821 στο Πανεπιστήμιο Πατρών
(Αθήναι 1995) [**]

Το χρέος

Η συντήρησις τής Εθνικής Μνήμης είναι χρέος όλων των Ελλήνων. Ιδιαιτέρως μάλιστα κάθε επέτειος τής Εθνικής Παλιγγενεσίας επιβάλλει τό καθήκον τούτο. Τό παρελθόν διδάσκει καί φρονηματίζει. Τό παρελθόν περιέχει τήν εθνική πείρα, ομοιάζει μέ τό φίλμ των φωτογραφιών, πού όταν απεικονίζη ήμερες σκιερές καί εικόνες μελανές, όπως τό αρνητικό τής φωτογραφίας, διδάσκει μέ τήν ασχήμια του, επισημαίνοντας σφάλματα καί αποτυχίες, ώστε νά γίνονται παραδείγματα πρός αποφυγήν.

Ενώπιόν μας έχομε δύο χρονολογίες: 1453 καί 1821. Δύο μεγάλους σταθμούς τής Ελληνικής Ιστορίας. Τό τέλος τής Μεσαιωνικής περιόδου καί τήν αρχή τής Νεωτέρας. Αρχή τού Νέου Ελληνισμού. Μάς είναι αναγκαία μιά σύντομη ανασκόπησις τού παρελθόντος. Γιά νά συνδεθούμε μέ τίς ρίζες μας.

Το Βυζάντιον

Μέ τήν ορμητικήν επέλαση τού Μ. Αλεξάνδρου στήν Ανατολή η Ελληνική Ιδέα καί η Ελληνική Γλώσσα εγίνοντο κτήμα τού τότε γνωστού κόσμου. Μετά τόν πρόωρο θάνατο τού Αλεξάνδρου οι επίγονοι δέν κατώρθωσαν νά οργανώσουν τήν αχανή αυτοκρατορία σ' ενιαίον κράτος. Αδυνατισμένη η μητροπολιτική Ελλάς καί σπαρασσόμενη υπετάγη στούς Ρωμαίους [1].

Από τήν διαίρεση τού ισχυρού Ρωμαϊκού κράτους σέ Δυτικό καί Ανατολικό προήλθε η Μεσαιωνική Ελληνική Αυτοκρατορία, η Βυζαντινή. Έργον αυτής υπήρξε η διάδοσις τού Χριστιανισμού ανά τόν κόσμο, ο εξελληνισμός λαών βαρβάρων καί η δημιουργία ιδιότυπου Χριστιανικού Πολιτισμού μαζί μέ τήν ανάπτυξη τής επιστήμης, τήν συντήρησι τής Αρχαιότητος καί τήν χάραξη νέων μορφών βίου [2]. Κατά τήν πορεία τού χιλιετούς ιστορικού του βίου τό Βυζάντιον υπέστη συνεχείς επιδρομές βαρβάρων (Αβάρων, Αράβων, Γότθων, Σλάβων κλπ.), αλλά δέν εκλονίσθη. Ο πρώτος ισχυρός σεισμός πού υπέστη ήταν τό 1204, όταν οι ιππότες τής Δύσεως -Φράγκοι σταυροφόροι- κατέλαβαν τήν ΚΠόλι καί σχεδόν κατέλυσαν τήν Αυτοκρατορία. Εγκαίρως βέβαια ανασυγκροτήθηκε, αλλ' ήταν καίρια τραυματισμένη καί διαδοχικώς έχανε επαρχίες, χωρίς νά επιτύχη πλήρη ανασυγκόλλησι τών διαμερισμάτων σ' ενιαίο κράτος [3].

Τό Βυζάντιον μέχρι τινός είχε αδικηθή λόγω παρανοήσεως τής μεγάλης ιστορικής σημασίας τής χιλιετούς προσφοράς του στόν κόσμο. Πρότυπον κρατικής οργανώσεως, κλειδί μεταξύ Ανατολής καί Δύσεως, κυματοθραύστης στά απειλητικά κύματα των βαρβάρων καί κέντρον παγκοσμίου διανοήσεως, ευεργέτησε τήν ανθρωπότητα. Διακεκριμένοι βυζαντινολόγοι αποκατέστησαν τήν ιστορική αλήθεια καί εθεμελίωσαν τίς έρευνες γύρω από τό φαινόμενον κράτους μοναδικού. Πάντως εφθάρη καί εκλονίσθη κάποτε η λαμπρή πολιτεία.


* Λόγος πανηγυρικός στήν μεγάλη αίθουσα συγκεντρώσεων τού Πανεπιστημίου Πατρών κατά τόν εορτασμό τής 175ης επετείου τής Εθνικής Παλιγγενεσίας καί πολιτικής αποκαταστάσεως τής Ελλάδος. Παρίσταντο οι Σεβ. Μητροπολίτες Πατρών Νικόδημος, Γόρτυνος-Μεγαλοπόλεως Θεόφιλος, Ηλείας- Ωλένης Γερμανός, ο Νομάρχης Αχαΐας, ό Δήμαρχος Πατρέων Ανδ. Καράβολας, οι πρυτανικές Αρχές, οι στρατιωτικές καί πολιτικές Αρχές τού τόπου, εκλεκτή μερίς τής διανοούμενης κοινωνίας Πατρών, καθηγηταί του Πανεπιστημίου καί φοιτηταί. Επρολόγισε ο Πρύτανις τού Πανεπιστημίου Πατρών καθηγητής Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης. Τό κείμενον τής ομιλίας υπέστη μικρές μεταβολές κατά τήν δημοσίευσι, χωρίς νά διαταραχθή η αρχιτεκτονική μορφή τού λόγου. Κάποιες συμπληρώσεις ήσαν απαραίτητες, η δε παράθεσις σχετικής βιβλιογραφίας κατ' αντικείμενα αναγκαία γιά όσους θα ήθελαν νά πληροφορηθούν πλατύτερα γιά τούς παράγοντες τής γενικωτέρας αναπτύξεως τού ΄Εθνους μέσα στήν πορεία τής ζωής υπό δουλείαν επί τέσσερες αιώνες.


** Σημείωση: Πρακτικοί λόγοι επέβαλαν την τήρηση μονοτονικού συστήματος στο πρωτότυπο πολυτονικό κείμενο, το οποίο κατά τα άλλα έχει μεταφερθεί αυτούσιο.


1. Η περί Αλεξάνδρου καί των επιγόνων βιβλιογραφία είναι μακρά, αλλά δέν έχει νόημα η παράθεσις αυτής εδώ. Ενδιαφέρει εν τούτοις η βαρύνουσα γνώμη Έλληνος Ιστορικού συγχρόνου γιά τό βαρύ τίμημα τής διαδόσεως τού Ελληνισμού -Γλώσσα, Ιδέα, Πολιτισμός- στόν κόσμο, δηλ. τήν κατιούσα τής μητροπολιτικής Ελλάδος, πού αδυνάτιζε λόγω της ομαδικής μεταναστεύσεως των ζωηρότερων πνευμάτων τής περιόδου. Βλ. Κ. Ι. Αμάντου, Εισαγωγή εις την Βυζαντινήν Ιστορίαν, εν Αθήναις 1933, σσ. 159-160: "τα εκατομμύρια των Ελλήνων τής Μ. Ελλάδος, τής Συρίας, Αιγύπτου κλπ. όλα σχεδόν μέ τόν καιρόν αφωμοιώθησαν μέ τούς Ιθαγενείς τού τόπου καί εχάθησαν διά τόν Ελληνισμόν... Κατά την μετανάστευσιν φεύγουν τά ζωηρότερα στοιχεία τού πληθυσμού καί απομένουν τά βιολογικώς
ασθενέστερα".
2. Στο μέγα τούτο κεφάλαιον τής ενιαίας Ελληνικής Ιστορίας, καθ' όσον άφορα στο Βυζάντιον καί στήν ιστορική του πορεία, αλλά προ πάντων γιά όσα προσέφερε στήν ανθρωπότητα καί γιά τό περιεχόμενον τού Βυζαντινού Πολιτισμού, ταυτόν ειπείν Μεσαιωνικού Ελληνικού Πολιτισμού, η βιβλιογραφία είναι απέραντη καί κατά κλάδους πλουσιωτάτη. Ωστόσον σημειώνονται ώς γενικά Ιστορικά έργα ώς προς τά στρατιωτικά καί πολιτικά γεγονότα, από μεν τήν διεθνή βιβλιογραφία τού Α. Vasiliev, Ιστορία τής Βυζαντινής αυτοκρατορίας, μετάφρ. Δ. Σαβράμη, Αθήναι 1954, από δε τήν ελληνική δύο βασικά έργα Κ. Ι. Αμάντου, Ιστορία τού Βυζαντινού κράτους, τ. Α'-Β', Αθήναι 1953 καί Δ. Α. Ζακυθηνού, Βυζαντινή Ιστορία 324-1071, εν Αθήναις 1977.
3. Βασικό γενικής μορφής έργον, πού δέν έχασε τήν αξία του, παρά τήν πύκνωσι τής επί μέρους βιβλιογραφίας, παραμένει τού W. Miller, "Ιστορία τής Φραγκοκρατίας εν Ελλάδι", ελληνική μετάφρασις (μετά προσθηκών καί συμπληρώσεων) Σπ. Π. Λάμπρου, τόμ. Α'-Β', έν Αθήναις 1900-1910.

Αρχή σελίδας
Επόμενη σελίδα

Τάσος Αθ. Γριτσόπουλος, δ. Φ.
Πρόεδρος Εταιρείας Ιστορικών Σπουδών επί του Νεωτέρου Ελληνισμού
Copyright 2006©

Τελευταία ενημέρωση: 02/01/2007
Ιστορικά Θέματα
Copyright 2001© - Δ. τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ