Πέρασμα Πορτίτσας

Η ευρύτερη περιοχή του χωριού Σάγκα αποτελούσε κατά την αρχαιότητα πέρασμα από την Αρκαδία προς την Αργολίδα δια μέσου του αρχαίου δρόμου της "Κλίμακος". Η Κλίμαξ αποτελούσε μια από τις δύο αρχαίες αμαξήλατες οδούς (η άλλη ήταν ο "Πρίνος") που συνέδεαν το Άργος με τη Μαντινεία. Έργο προηγμένο για την εποχή του, χαρακτηρίζεται από την διευθέτηση σε αρκετά σημεία σε τεχνητές βαθμίδες. Την οδό διήνησε μάλιστα και ο Παυσανίας (Παυσ. VΙΙΙ 6, 4) ο οποίος αναφέρει ότι δεν την βρήκε σε καλή κατάσταση: "η κάθοδος είχεν αύτη βασμίδας ποτέ εμπεποιημένας". Ίχνη τμημάτων της αρχαίας οδού φαίνονται ακόμα και σήμερα σε διάφορα σημεία.

Έξω από το Σάγκα ξεκινά μονοπάτι (καλντερίμι) στα ίχνη του αρχαίου δρόμου, το οποίο αφού διανύσει μια δύσκολη διαδρομή προς τα ανατολικά, φθάνει πάνω σχεδόν από τη σήραγγα του Αρτεμισίου, σε ευθεία απόσταση 1.5 περίπου χιλ. από το χωριό. Στο σημείο αυτό περνά από τον αυχένα (διάσελο) "Πόρτες"του βουνού, σε υψόμετρο 1074 μ. Εκεί κοντά και σε υψόμετρο 1097 μ. υπάρχει μια τεχνητή δίοδος, το περίφημο "πέρασμα του Σάγκα" ή "Πορτίτσα", ή "Μαρμαρένια Σούδα", μοναδικό μνημείο στον ελλαδικό χώρο. Πρόκειται για ένα γιγάντιο τεχνητό άνοιγμα ανάμεσα από τους βράχους που λάξευσαν οι αρχαίοι το οποίο επέτρεπε τη διάβαση της Κλίμακος στην περιοχή του διάσελου, περιοχή δύσβατη και βραχώδη. Η θέση της Πορτίτσας τοποθετείται στα σύνορα του Δ.Δ.Σάγκα με το Δ.Δ. του Νεοχωρίου του Νομού Αργολίδας, χωριού που βρίσκεται σε μικρή απόσταση στην ανατολική πλευρά του Αρτεμισίου.

Στη δίοδο της Πορτίσας είναι εμφανή τα ίχνη της τεχνητής διάνοιξης, όπως ίχνη από χονδρό βελόνι και συναφή εργαλεία, όπως και οι κάθετες αυλακώσεις του δαπέδου, για να μη γλυστρά ο δρόμος για τις διερχόμενες άμαξες. Πριν από την είσοδο της διόδου και στη δυτική πλευρά της κορυφογραμμής σώζεται η κοίτη της αρχαίας οδού. Έχει πλάτος 2.20-2.50 μ. και ανεβαίνει με μικρή κλίση από τις Πόρτες. Επίσης είναι ορατά τα ίχνη του εκβραχισμού στο ανατολικό κράσπεδο της οδού. Η κάθοδος της Κλίμακος προς Αργολίδα φαίνεται ότι κατευθυνόταν βόρεια προς τον αυχένα του Αγίου Δημητρίου μέσω της ατραπού της Ξυλόσκαλας, εκμεταλευόμενη τις υψομετρικές καμπύλες ανάμεσα στα 1050 μ. και 950 μ.

Το τοπωνύμιο Κλίμαξ αποδίδεται στα τεχνητά έργα που διευκόλυναν την κάθοδο, τις "βαθμίδας" δηλαδή του Παυσανία. Με δεδομένο ότι η διαδρομή της αρχαίας οδού προς Αργολίδα γινόταν από την Ξυλόσκαλα, η κάθοδος (δυτική) στην Αρκαδία είναι πολύ πιο απότομη από την ανατολική, και μάλιστα χαρακτηρίζεται από διπλάσια υψομετρική διαφορά. Φαίνεται λοιπόν ότι η δυτική κάθοδος στην Αρκαδία εξασφαλιζόταν από τεχνητές κλιμακωτές βαθμίδες-αναλήμματα που θα πρέπει να επέτρεπαν "ανοικτές" στροφές για να στρίβουν οι άμαξες. Κοντά βρίσκεται το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία.

Την διαχρονικότητα και την διαδεδομένη χρήση της διάβασης αυτής αποδεικνύει η ύπαρξη ιερού των γεωμετρικών χρόνων από τον ερευνητή Howell. Από την Κλίμακα και το πέρασμα της Πορτίτσας πέρασε ο Φειδιππίδης ο Αθηναίος στη μνημειώδη πορεία του προς τη Σπάρτη για να ζητήσει βοήθεια από τους Σπαρτιάτες για λογαριασμό της Αθήνας η οποία βρισκόταν προ της περσικής απειλής. Η πορεία αυτή του Αθηναίου αγγελοφόρου αναβιώνεται σήμερα στα πλαίσια του αθλήματος "Σπάρταθλον", που τελείται από το 1984.

Κληρονόμος του αρχαίου έργου είναι το καλντερίμι "Σκάλα" της Τουρκοκρατίας που σώζεται έως σήμερα. Το καλντερίμι είχε διαφορετική διάνοιξη από την αρχαία οδό και περισσότερες και πιο κλειστές στροφές από αυτήν. Σύμφωνα με έρευνες η αρχαία οδός από το χωριό Σάγκα κατευθυνόταν δυτικά προς το χωριό Πικέρνη και απο εκεί κατέληγε στην αρχαία Μαντινεία.

Το πέρασμα της Κλίμακος από του Σάγκα μέχρι το πέρασμα της Πορτίτσας είναι μοναδική εμπειρία για τον επισκέπτη, αφού προσφέρει πανοραμική θέα στο μαντινειακό λεκανοπέδιο και το "Αργόν πεδίον". Η πρόσβαση στην περιοχή της Πορτίτσας γίνεται από το χωριό Σάγκα από το καλντερίμι, αλλά και οδικά, αφού έως τις Πόρτες φθάνει χωμάτινος αμαξιτός δρόμος που έχει διανοιχθεί από τη ΔΕΗ.

[Βιβλιογραφία: Γ. Α. Πίκουλας, "Κλίμαξ", 279-283, 1990-91, έρευνες 1981, 1992, 1993-94]

Τελευταία ενημέρωση: 03/02/2006

Copyright 2001© - Δ. τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ