ΚΛΕΦΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
από τη συλλογή του Σταμάτη Μακρή

1, 2, 3, 4, 5

Πατήστε εδώ για να ακούσετε τα σαράντα παλικάριαΤα κλέφτικα τραγούδια είναι τα τραγούδια που αποθανατίζουν περιστατικά και στιγμιότυπα του αγώνα και της ζωής των κλεφτών και των αρματολών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Τα τραγουδούσαν οι κλέφτες όταν κάθονταν όλοι μαζί, στις ανάπαυλες του αγώνα. Στο πέρασμα του χρόνου πέρασαν στα χείλη ολόκληρου του λαού κι αγαπήθηκαν ιδιαίτερα αφού αποτελούν διαχρονική έκφραση της λεβεντιάς, της ανδρειοσύνης και του πάθους για την ελευθερία.

Κλέφτικα είναι και αρκετά τραγούδια της συλλογής "Βίωμα και Μεράκι" του εκπαιδευτικού Σταμάτη Μακρή από την Μυγδαλιά της Αρκαδίας. Παρακάτω παρουσιάζουμε συγκεντρωμένα τα τραγούδια αυτά μαζί με τα σχόλιά τους, ακριβώς όπως εμφανίζοται στο ομώνυμο βιβλίο του που συνοδεύει τη συλλογή (ένατο, δέκατο, δέκατο τρίτο, εικοστό και εικοστό πρώτο γλέντι ή ενότητα).

 

 

ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ ΓΛΕΝΤΙ

Τα παρακάτω κλέφτικα τραγούδια είναι κυρίως γνωστά από το σχολείο.

1. ΧΟΡΕΥΟΥΝ ΤΑ ΚΛΕΦΤΟΠΟΥΛΑ

Χορε-νε-ύουν τα- μωρέ, τα κλεφτό-νο-πουλα
Χορεύουν τα κλεφτόπουλα, γλεντάνε τα καημένα
Κι ένα, 'να μικρό, 'να μικρό κλεφτό-νο-πουλο
Κι ένα μικρό κλεφτόπουλο δεν τρώει, δεν τραγουδάει
Μόν 'τ' ά-να-ρματα, τ' άρματα του ξύ-νι-ατριζε
Μόν' τ' άρματά του ξύστριζε, του ντουφεκιού του λέει
Ντουφέ-νε-κι κα- μωρέ, καριοφι'-νι-λι μου
Ντουφέκι καριοφίλι μου, σπαθί μου παινεμένο
Πολλές νε-φορές, νε-φορές με γλί-νι-τωσες
Πολλές φορές με γλίτωσες, για γλίτωμε και τώρα

Το μικρό κλεφτόπουλο δεν παρασύρεται από ενθουσιασμό. Ξέρει ότι κάθε στιγμή πρέπει να είναι ετοιμοπόλεμο. Γι΄ αυτό μόνη του απασχόληση είναι η περιποίηση των όπλων του. Αυτά θα το γλιτώσουν από κάθε κίνδυνο.

Τα περισσότερα τραγούδια της κασέτας αυτής τα άκουσα στην κατοχή. Παρ' ότι υπήρχε η αντάρα του πολέμου κι ο κατατρεγμός, γίνονταν πολλοί γάμοι, στα γρήγορα, γιατί φοβούνταν γερμανική επιδρομή. "Για το καλό" όμως, μετά τα στέφανα, έσερναν το χορό κι έλεγαν και κανένα τραγούδι.

Σ' ένα τέτοιο γάμο, δεν θυμάμαι ποιόν, ο Γιώργης Μποσμής-Τσιότσιολας έσυρε το χορό τραγουδώντας το παραπάνω τραγούδι. Η λαχτάρα της λευτεριάς, συνειδητά ή ασυνείδητα, τους συνέδεε με το 1821, γι' αυτό και τραγούδαγαν κλέφτικα τραγούδια. Ακόμη και στο σχολείο, εμείς τα σχολαρούδια, το πρωί, πριν χτυπήσει το κουδούνι και για τους ίδιους λόγους, χορεύαμε τα ίδια τραγούδια στο προαύλιο, δίνοντας έναν άλλο τόνο στο θλιμμένο χωριό.

 

2. ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ ΟΙ ΑΡΜΑΤΟΛΟΙ

Της νύχτας οι αρματολοί και της αυγής, παιδιά μου, οι κλέφτες
Ολονυχτίς, Σουσαμιά Κωνσταντινιά κι άλλη μια
Ολονυχτίς κουρσεύανε και τις αυγές, παιδιά μ', κοιμούνται
Κοιμούνται στα- Σουσαμιά Κωνσταντινιά κι άλλη μια
Κοιμούνται στα δασιά κλαριά και στους παχιούς, παιδιά μ', τους ίσκιους
Είχαν αρνιά, Σουσαμιά Κωνσταντινιά κι άλλη μιά
Είχαν αρνιά και ψένανε κριάρια και- ρε και σουβλάνε
Είχαν κι ένα, Σουσαμιά Κωνσταντινιά κι άλλη μιά
Είχαν κι ένα γλυκό κρασί από το μο- το μοναστήρι

Ο λαϊκός ποιητής από θαυμασμό γιγαντώνει στην ψυχή του λαού τους αρματολούς και τους κλέφτες. Τους θέλει να καλοπερνούν και να χαίρονται. Να είναι ευτυχισμένοι. Η ευτυχία τους όμως περιέχει μονάχα ελευθερία και τίποτα άλλο! Κατά τ' άλλα ..."μαύρη ζωή που κάνουμε εμείς οι μαύροι κλέφτες"! Το άκουσα μια και μοναδική φορά στο Θεόκτιστο Γορτυνίας σ' έναν γάμο.

3. ΠΑΙΔΙΑ Μ', ΣΑΝ ΘΕΤΕ ΛΕΒΕΝΤΙΑ

Παιδιά, σαν θέτε λεβεντιά και κλέφτες να γενείτε
Εμένα να-γειά σας, παιδιά, εμένα να ρωτήσετε
Εμένα να ρωτήσετε να σας ομολογήσω
Της κλεφτουριάς, γειά σας, παιδιά, της κλεφτουριάς τα βάσανα
Της κλεφτουριάς τα βάσανα και των κλεφτών τα ντέρτια
Μαύρη ζωή, γειά σας, παιδιά, μαύρη ζωή που κάνουμε
Μαύρη ζωή που κάνουμε εμείς οι μαύροι κλέφτες
Ποτέ μας δεν- γειά σας, παιδιά, ποτέ μας δεν αλλάζουμε

Ποτέ μας δεν αλλάζουμε και δεν ασπροφορούμε
Ολημερίς, γειά σας, παιδιά, ολημερίς στον πόλεμο
Ολημερίς στον πόλεμο, τη νύχτα καραούλι

Είναι από τα ωραιότερα κλέφτικα τραγούδια. Εδώ διαφαίνεται η άχαρη και στερημένη ζωή των κλεφτών. Αστόλιστο και απέριττο και προπάντων αληθινό το τραγούδι, παρουσιάζει την κλέφτικη ζωή.

Οι στίχοι είναι γνωστοί. Στην εθνική γιορτή της 25ης Μαρτίου, στα σχολεία που περάσαμε, το είχαμε απαγγείλει πολλές φορές. Τη μουσική του όμως την άκουσα από δίσκο του μακαρίτη του Χρήστου Πανούτσου.

4. ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΠΕΤΑΝΙΣΣΕΣ

Όλες οι κα- όλες οι καπετάνισσες από το Κακοσούλι,
όλες την ’ρτα, όλες την Αρτα πέρασαν
Όλες την ’- όλες την Αρτα πέρασαν, στα Γιάννινα τις πάνε,
σκλαβώθηκαν, σκλαβώθηκαν οι ορφανές
Σκλαβώθηκαν, σκλαβώθηκαν οι ορφανές, σκλαβώθηκαν
οι μαύρες, και η Λένω δεν- και η Λένω δεν επέρασε
Και η Λένω δεν- και η Λένω δεν επέρασε, δεν την επήραν σκλάβα
μόν' πήρε δίπλα, μόν' πήρε δίπλα τα βουνά
Μόν' πήρε δι- μόν' πήρε δίπλα τα βουνά, δίπλα τα κορφοβούνια,
σέρνει ντουφέκι, σέρνει ντουφέκι σισανέ
Σέρνει ντουφέ- σέρνει ντουφέκι σισανέ κι εγγλέζικα κουμπούρια
έχει και στη- έχει και στη μεσούλα της
Έχει και στη- έχει και στη μεσούλα της σπαθί μαλαματένιο,
πέντε Τούρκοι, πέντε Τούρκοι την κυνηγούν...

Το ιστορικό αυτό τραγούδι αναφέρεται στη Λένω (Ελένη) κόρη του Κίτσου Μπότσαρη. Στις 12 Δεκεμβρίου του 1803 υπογράφτηκε συνθήκη ανάμεσα στους Σουλιώτες και στον Αλή Πασά. Με αυτή οι Σουλιώτες μπορούσαν να πάνε όπου ήθελαν. Ο Αλή πασάς όμως χάλασε τη συμφωνία και επιχείρησε να εξοντώσει τους Σουλιώτες. Η μια επιχείρηση ήταν προς το Ζάλογγο όπου ακολούθησε κι ο χορός με τις Σουλιώτισσες. Η άλλη ήταν προς το Βουλγαρέλι της ’ρτας, όπου ο Κίτσος Μπότσαρης με 1148 Σουλιώτες κατέφυγε σ' ένα μοναστήρι των Αγράφων. Οι δυνάμεις του Αλή Πασά πολιόρκησαν τους Σουλιώτες τέσσερις μήνες. Τον Απρίλη όμως του 1804 οι Αλβανοί με προδοσία κατέλαβαν το μοναστήρι και κατέσφαξαν όλους όσους ήταν εκεί. Ζώθηκαν μονάχα 80 άνδρες και δύο γυναίκες. Η Λένω, που ήταν δεκαπέντε χρονών, πολέμησε στο μοναστήρι στο πλευρό του αδερφού της Γιαννάκη. Όταν όμως σκοτώθηκε ο αδερφός της, πήγε κοντά στο θείο της Νίκζα, που πολέμαγε στις όχθες του Αχελώου ποταμού και σκότωσε πολλούς Τούρκους. Περικυκλώθηκε όμως και προκειμένου να πιαστεί ζωντανή έπεσε στο ποτάμι και πνίγηκε.

Μου το τραγούδησε ο συνάδελφός μου Θανάσης Βασιλόπουλος. Το είχε μάθει στο Γυμνάσιο Λαγκαδίων από κάποιον θεολόγο καθηγητή. Στην Ήπειρο όμως που υπηρέτησα ως δάσκαλος το τραγουδούσαν σε αργό "τραπεζίτικο" σκοπό.

1, 2, 3, 4, 5
Επόμενη σελίδα
 
top
 

Κείμενο: Σταμάτης Μακρής
Επιμέλεια: Γεωργία Κοσμοπούλου

Copyright 2007©

Τελευταία ενημέρωση : 08/01/2007
top

Παράδοση

Copyright 2001© - Δ. τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ