Ιδιαίτερους και ακατάλυτους δεσμούς με την  Αρκαδία έχει ο Μίκης Θεοδωράκης, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες μουσικοσυνθέτες. Ο Μίκης γεννήθηκε στις 29 Ιουλίου 1925 στη Χίο. Ο πατέρας του, Γιώργος Θεοδωράκης, νομικός και δημόσιος υπάλληλος, ήταν Κρητικής καταγωγής. Το 1919 εργάζόταν στην Αρμοστεία Σμύρνης όπου γνώρισε την Ασπασία Πουλάκη με την οποία αργότερα παντρεύτηκε. Το 1922 το ζευγάρι θα βρεθεί στη Χίο μαζί με πολλές  χιλιάδες πρόσφυγες . Τρία χρόνια αργότερα θα γεννηθεί εκεί ο Μίκης. Τα επόμενα χρόνια η οικογένεια θα μετακινηθεί σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας: Σύρος, Λήμνος, Μυτιλήνη, Κρήτη, Χίος. Έξι χρονών ο Μίκης θα βρεθεί στα Γιάννενα, εννιά στο Αργοστόλι Κεφαλονιάς και, το 1937, στην Πάτρα.

Σε ηλικία δεκαπέντε χρονών, το καλοκαίρι του 1940, ο Μίκης θα βρεθεί στην Τρίπολη όπου θα ζήσει τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής, μέχρι το 1943. Το σπίτι που έμενε βρίσκεται δίπλα στη Λέσχη Αξιωματικών Τρίπολης. Εκεί θα πάρει τα πρώτα μαθήματα μουσικής όπως και την απόφαση να ασχοληθεί σοβαρά με αυτήν. Θα ασχοληθεί συστηματικά με τη  χορωδιακή μουσική και μάλιστα  θα διευθύνει την πρώτη του χορωδία στην εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας. Αργότερα θα συνθέσει τον λειτουργικό ύμνο της Κασσιανής και σε ηλικία 17 ετών, θα δώσει την πρώτη του συναυλία παρουσιάζοντας το έργο αυτό που θα γνωρίσει μεγάλη επιτυχία και ενθουσιώδη υποδοχή στην Τρίπολη. Ο ύμνος παρουσιάστηκε στην εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας με μεγάλη συμμετοχή κόσμου.

Στην Τρίπολη επίσης θα γράψει την πρώτη ποιητική συλλογή του "ΣΙΑΟ" με το ψευδώνυμο Ντίνος Μάης, όπως και   τραγούδια πάνω σε γνωστά ποιήματα. Μάλιστα το τραγούδι του "Το τραγούδι του καπετάν Ζαχαρία" πάνω σε ένα ποίημα του Α. Βαλαωρίτη έγινε ο ύμνος του Ναυτικού της Αντίστασης.

Την περίοδο αυτή αρχίζει και η σχέση του με το Αντιστασιακό Κίνημα κατά των κατακτητών. Θα συλληφθεί στην Τρίπολη δύο φορές από τους Ιταλούς, την πρώτη  στις 25 Ιουλίου 1942 έπειτα από  μια διαδήλωση στον τάφο του Θ. Κολοκοτρώνη, που θα οδηγήσει το Μίκη για τρεις μέρες στη φυλακή.  (βλ. Home Page του Μ. Θεοδωράκη, Chronology I και ΙΙ). Εκεί o Μίκης θα γνωρίσει στελέχη της αντίστασης και θα έλθει για πρώτη φορά σε επαφή με τη μαρξιστική ιδεολογία.  Τον ίδιο χρόνο θα φύγει για την Αθήνα για σπουδές στη νομική, όπου θα οργανωθεί στην ΕΠΟΝ για να συνεχίσει από τις γραμμές της τον αντιστασιακό αγώνα. Συγχρόνως σπουδάζει στο Ωδείο Αθηνών με καθηγητή τον Φιλοκτήτη Οικονομίδη. Τον επόμενο χρόνο (1943) οι Γερμανοί θα κρεμάσουν στην Τρίπολη δέκα ομήρους από εκείνους που είχαν συλληφθεί τον προηγούμενο χρόνο μαζί του.

Μετά την απελευθέρωση και μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου. ο Θεοδωράκης λόγω των προοδευτικών του ιδεών θα διωχθεί από τις αστυνομικές αρχές. Για ένα διάστημα ζει παράνομος στην Αθήνα χωρίς να σταματήσει την επαναστατική του δράση. Τελικά συλλαμβάνεται και στέλνεται εξορία αρχικά στην Ικαρία και στη συνέχεια στη Μακρόνησο. Τελικά αποφοιτά από το Ωδείο το 1950 με δίπλωμα στην αρμονία, αντίστιξη και φούγκα.

Τα μεταπολεμικά χρόνια ο Μίκης θα ενταχθεί στην ΕΔΑ και θα λάβει ενεργό μέρος σε όλους τους πολιτικούς αγώνες της Αριστεράς. Το 1963 μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη πρωτοστατεί στην ίδρυση της "Νεολαίας Λαμπράκη", της οποίας εκλέγεται Πρόεδρος. Την ίδια εποχή εκλέγεται βουλευτής της ΕΔΑ. Και με τις δύο αυτές ιδιότητες ο Μίκης θα επισκεφτεί αρκετές φορές την Τρίπολη, όπου θα έχει την ευκαιρία να συναντηθεί με παλιούς φίλους του, συναγωνιστές και συγκρατούμενούς του στην Μακρόνησο.

Στα γκρίζα χρόνια της δικτατορίας της 21-04-1967, ο Μίκης γνωρίζει νέα περίοδο διωγμών. Την 21η Απριλίου του 1967 θα περάσει στην παρανομία και στις 23 Απριλίου 1967 θα απευθύνει την πρώτη έκκληση για αντίσταση κατά της Δικτατορίας. Τον Μάιο του 1967 θα ιδρύσει μαζί με άλλους την πρώτη αντιστασιακή οργάνωση κατά της Χούντας, το ΠΑΜ, του οποίου εκλέγεται πρόεδρος. Θα συλληφθεί τελικά τον Αύγουστο του 1967 και θα φυλακισθεί στην οδό Μπουμπουλίνας. Ακολουθεί η απομόνωση, οι φυλακές Αβέρωφ, η μεγάλη απεργία πείνας, το νοσοκομείο, η αποφυλάκιση και ο κατ' οίκον περιορισμός.

Τελικά εκτοπίζεται με την οικογένειά στη Ζάτουνα Γορτυνίας στις 11-8-1968. Το σπίτι όπου έμεινε, ένα παλιό δυόρωφο πετρόχτιστο, ήταν κοντά στην πλατεία του χωριού, πάνω στο επαρχιακό δρόμο και σώζεται μέχρι σήμερα. Οι κάτοικοι του χωριού τον δέχθηκαν με αισθήματα συμπάθειας, φιλίας και αλληλεγγύης. Ακόμα και ο χωροφύλακας που ήταν επιφορτισμένος με την επιβλεψή του, αν και με κάποια αμηχανία στην αρχή, τον αντιμετώπισε τελικά κι αυτός με διακριτικότητα και συμπάθεια. Στο δημοτικό σχολείο του χωριού διδάχτηκαν τα πρώτα τους γράμματα τα παιδιά του συνθέτη, ο Γιώργος και η Mαργαρίτα. Όπως σε όλο το διάστημα των διωγμών του, και κατά την παραμονή του στη Ζάτουνα ο Μίκης γράφει και συνθέτει συνεχώς. Η στενή επαφή του με την Αρκαδία επισφραγίζεται με τα ποιήματά του Αρκαδία Ι, ΙΙ, τα οποία εμπνεύστηκε στα δύσκολα εκείνα χρόνια, εκεί στα ψηλά, τραχιά και επιβλητικά αρκαδικά βουνά. Τα ποιήματα αυτά ο ίδιος θα τα μελοποιήσει και θα τα παρουσιάσει αργότερα σε ένα κύκλο συνθέσεων κάτω από τον γενικό τίτλο «Αρκαδίες» Ι-ΧΙ. Στο Arcadia I η ποίηση είναι του ίδιου του Μίκη Θεοδωράκη, στο Arcadia VII του Τάκη Σινόπουλου και στο Arcadia VIII του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Στη Ζάτουνα τελικά ο Μίκης θα αρρωστήσει σοβαρά από φυματίωση και στις 19-10-1969 θα μεταφερθεί στις φυλακές (στρατόπεδο) του Ωρωπού.  (βλ. Chronology VII). Θα ακολουθήσει επιδείνωση της υγείας του, θύελλα διαμαρτυριών και κινητοποίηση διανοουμένων, καλλιτεχνών και πολιτικών στο εξωτερικό (D. Schostakovitch, Arthur Miller, Laurence Olivier, Yves Montand και άλλοι) με αίτημα την απελευθέρωσή του. Τελικά κάτω από την πίεση αυτή αποφυλακίζεται τον Απρίλιο του 1970 και φθάνει στο Παρίσι.

Ο συνθέτης διατηρεί έκτοτε στενές σχέσεις με την Αρκαδία, έχει σ' αυτήν πολλούς φίλους στην Τρίπολη, τη Ζάτουνα και τη Δημητσάνα και την έχει επισκεφθεί πολλές φορές. Το Δεκέμβριο του 1995, τιμήθηκε από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αρκαδίας που οργάνωσε μια σειρά εκδηλώσεων για τα 70 του χρόνια. Στα πλαίσια των εκδηλώσεων αυτών  επισκέφθηκε στις 9-12-1995 τη Ζάτουνα και ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης της. Την επόμενη μέρα ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης Τρίπολης. Την ίδια μέρα τοποθετήθηκε αναμνηστική πλάκα στο σπίτι της οδού Καλαβρύτων που έμενε και έγινε συναυλία στην οποία ερμηνεύτηκαν έργα του από γνωστούς τραγουδιστές. 

Τα μετέπειτα χρόνια θα ακολουθήσουν και άλλες τιμητικές διακρίσεις από τοπικούς φορείς της Αρκαδίας. Το δημοτικό ανοικτό θέατρο της Δημητσάνας φέρει το όνομά του με ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Αργότερα, τον Οκτώβριο του 2006, εγκαινιάστηκε στη Ζάτουνα ένα μουσείο που φέρει το όνομά του, το "Διεθνές Kέντρο-Mουσείο Mίκης Θεοδωράκης" που στεγάζεται στο ιστορικό και όμορφο πέτρινο Δημοτικό Σχολείο της Zάτουνας (έκτασης 200 τ. μ.). Ένα μουσείο που αποτελεί φόρο τιμής της Αρκαδίας και της περιοχής στο μεγάλο συνθέτη όπως και μια αναφορά στο πολιτιστικό και ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εκτείνεται η πολυσχιδής δράση του. Πρωτεργάτης της δημιουργίας του μουσείου είναι ο Σύλλογος Φίλων Mουσείου M. Θεοδωράκη-Zάτουνας που συνεργάστηκε για το σκοπό αυτό με το Mουσείο Mπενάκη. Tο μουσείο φιλοξενεί αφ' ενός εκθέματα σχετικά με τη ζωή, τη διαμονή, τη δράση και την προσφορά του συνθέτη και αφ' ετέρου πολιτιστικά δρώμενα, εκθέσεις και εκδηλώσεις. Tο σχέδιο και τη διαμόρφωση του κτιρίου και του μουσείου επιμελήθηκε ο αρχιτέκτονας-ζωγράφος Δημήτρης Tαλαγάνης.

Ο Μίκης Θεοδωράκης ασχολήθηκε με όλα τα είδη της μουσικής. Έγραψε όπερες, συμφωνική μουσική, μουσική δωματίου, ορατόρια, μπαλλέτα, χορωδιακή εκκλησιαστική μουσική, μουσική για αρχαίο δράμα, για θέατρο, για κινηματογράφο, έντεχνο λαϊκό τραγούδι και μετασυμφωνικά έργα.  Έχει γράψει επίσης και πολλά βιβλία που έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες.

Τα κυριότερα έργα του είναι:

• Κύκλοι τραγουδιών: Τα παιδικά, Επιτάφιος, Επιφάνια, Πολιτεία Α΄, Β΄, Γ΄ και Δ΄, Λιποτάκτες, Μικρές Κυκλάδες, Μαουτχάουζεν, Romancero Gitano, Θαλασσινά φεγγάρια, Ο ήλιος και ο χρόνος, Δώδεκα λαϊκά, Νύχτα θανάτου, Αρκαδίες, Τα τραγούδια του Αγώνα, Τα τραγούδια του Ανδρέα, Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα, Μπαλάντες, Στην Ανατολή, Τα λυρικά, Χαιρετισμοί, Επιβάτης, Ραντάρ, Διόνυσος, Φαίδρα, Καρυωτάκης, Τα πρόσωπα του ήλιου, Μνήμη της πέτρας, Ως αρχαίος άνεμος, Μήπως ζούμε σ' άλλη χώρα;, Μια θάλασσα γεμάτη μουσική, Η Βεατρίκη στην οδό Μηδέν, Ασίκικο Πουλάκη, Λυρικώτερα, Λυρικώτατα, Σερενάτες.
• Μουσική για θέατρο: Το τραγούδι του νεκρού αδελφού, Ένας όμηρος, Εχθρός Λαός, Προδομένος Λαός, Καποδίστριας, Χριστόφορος Κολόμβος, Περικλής, Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή, Το θεριό του Ταύρου, Μάκβεθ.
• Μουσική για αρχαίο δράμα: Ορέστεια (Αγαμέμνων, Χοηφόροι, Ευμενίδες), Αντιγόνη, Ιππής, Λυσιστράτη, Προμηθεύς Δεσμώτης, Οιδίπους Τύραννος, Εκάβη, Ικέτιδες, Τρωάδες, Φοίνισσες, Αίας.
• Μουσική για κινηματογράφο: Ζορμπάς, Ζ, Σέρπικο, Ιφιγένεια, Ηλέκτρα, Όταν τα ψάρια βγήκαν στη στεριά, Σουτιέσκα (Τίτο), Μπιριμπί, Φαίδρα, Κατάσταση πολιορκίας, Actas de Marusia.
• Ορατόρια: Άξιον εστί, Μαργαρίτα, Επιφάνια Αβέρωφ, Κατάσταση πολιορκίας, Πνευματικό εμβατήριο, Requiem, Canto General, Θεία Λειτουργία, Λειτουργία για τα παιδιά που σκοτώνονται στον πόλεμο.
• Συμφωνικά έργα και Μουσική Δωματίου: 1η, 2η, 3η 4η, 7η Συμφωνία, Κατά Σαδδουκαίων, Canto Olympico, Τρίο, Σεξτέτο, Το Πανηγύρι της Αση-Γωνιάς, Ελληνική Αποκριά, Κύκλος, Σονατίνα για πιάνο, Σουίτα αρ. 1, 2 και 3, Σονατίνα αρ. 1 και αρ. 2 για βιολί και πιάνο, Οιδίπους Τύραννος, Κοντσέρτο για πιάνο, Ραψωδία για τσέλλο και ορχήστρα, Sinfonietta, Adagio.
• Μπαλέτα: Οι Εραστές του Τερουέλ, Αντιγόνη, Ζορμπάς.
• Όπερες: Καρυωτάκης (Οι μεταμορφώσεις του Διονύσου), Μήδεια, Ηλέκτρα, Αντιγόνη, Λυσιστράτη.