Άρθρα και Κείμενα
Η μονογραφία "Οι Έλληνες της Λατινικής Αμερικής" του Καθηγητή Αν. Τάμη
Παν. Παναγιωτόπουλος, Project Manager - Renaut, DEA Statistique et Gestion Informatique, France

Σημαντικότατου ενδιαφέροντος και μνημειώδους σημασίας για τη βιβλιογραφία της ελληνικής Διασποράς - όπως τόνισε ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών Καθηγητής κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης - αποτελεί το βιβλίο του Ελληνοαυστραλού Καθηγητή Αναστασίου Τάμη "Οι Έλληνες της Λατινικής Αμερικής", που κυκλοφορεί από εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα»[1], και το οποίο αποτελεί μια ενδελεχή έρευνα, μελέτη και παρουσίαση της ιστορικής πορείας των Ελλήνων σε δέκα χώρες της Νοτίου Αμερικής. Το βιβλίο είναι δίγλωσσο, στα Ελληνικά και Ισπανικά, και περιλαμβάνει 890 σελίδες. Τη μετάφραση στα Ισπανικά επιμελήθηκε η διευθύντρια του Ιδρύματος «Μαρία Tσάκου» στο Μοντεβιδέο, κ. Margarita Larriera.

Ο κ. Α. Τάμης είναι Καθηγητής του Πανεπιστημίου La Trobe στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, διακεκριμένος ελληνιστής και ερευνητής στο χώρο της Ελληνικής Διασποράς, όπως και συγγραφέας δεκάδων βιβλίων και άρθρων. Με την ενεργό συμμετοχή του Καθηγητή Michael Osborne και του μαικήνα ευεργέτη του Πανεπιστημίου Ζήση Δαρδάλη ο κ. Τάμης διευθύνει σήμερα το Εθνικό Κέντρο Ελληνικών Μελετών και Έρευνας (ΕΚΕΜΕ) [2] στο Πανεπιστήμιο La Trobe [3]. Πρόκειται για το μεγαλυτέρο σήμερα κέντρο έρευνας της Ελληνικής Διασποράς και της Ελληνικής γλώσσας στον κόσμο.

Το βιβλίο αποτελεί μια ογκώδη συστηματική έρευνα-μελέτη που επιχειρεί την πρώτη ουσιαστική ιστορική καταγραφή, περιγραφή και ανάλυση του Ελληνισμού της Νοτίου Αμερικής, ενός Ελληνισμού που γνώρισε ημέρες ακμής στη διάρκεια του μεσοπολέμου και εδώ και χρόνια παρακμάζει δημογραφικά. Με την έννοια αυτή το βιβλίο έρχεται να συμπληρώσει ένα μεγάλο κενό στην εθνική ιστορία της Ελλάδας και των δέκα χωρών της Λατινικής Αμερικής, σε μια μάλιστα εποχή που όλο και περισσότερο ερευνάται και ανακαλύπτεται η ελληνική Διασπορά. Θεωρείται ότι πολύ σύντομα θα πάρει τη θέση του ανάμεσα στις καθοριστικές μελέτες που αφορούν στην ελληνική Διασπορά.

Σύμφωνα με τη μελέτη, κύρια χαρακτηριστικά του κύκλου μετανάστευσης και εποίκησης των Ελλήνων στη Νότιο Αμερική υπήρξαν το μέγεθος της ευεργεσίας, η άνθηση του φιλελληνισμού και η ταχύτατη αφομοίωση του ελληνικού στοιχείου στα χρόνια της εγκατάστασης και διαδικτύωσης. Ειδικότερα για την Αργεντινή και τη Βραζιλία, η μελέτη συγκλίνει στο ότι η ελληνική εποίκηση στις χώρες αυτές αποτελεί προπολεμικό φαινόμενο, που προκλήθηκε από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Λόγω του γεγονότος αυτού, οι έποικοι της περιόδου αυτής ήταν κυρίως Μικρασιάτες πρόσφυγες, που διέπρεψαν σαν εφοπλιστές και επιχειρηματίες. Το βιβλίο περιλαμβάνει πρωτότυπες φωτογραφίες και ιστορικά έγγραφα της εποχής, που συνθέτουν την εικόνα με τον λόγο και τεκμηριώνουν το ιστορικό γίγνεσθαι μέσα από το αρχειακό υλικό και την προφορική ιστορία.

Το βιβλίο παρουσιάστηκε στη Στοά του Βιβλίου στην Αθήνα στις 9 - 03 - 2006. Την εκδήλωση παρακολούθησαν μεταξύ των εκατοντάδων προσκεκλημένων εκπρόσωποι της Κυβέρνησης, βουλευτές, πρώην Υπουργοί, επιχειρηματίες, πανεπιστημιακοί, άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης και μεγάλος αριθμός διπλωματών των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Την παρουσίαση έκανε ο ο Καθηγητής κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης, ο οποίος αναφερόμενος στον συγγραφέα τόνισε μεταξύ άλλων ότι «κατόρθωσε μ' αυτό να φέρει τη γνώση για τον Ελληνισμό της Αυστραλίας, Νέας Ζηλανδίας, Καναδά και Λατινικής Αμερικής πάνω στα τραπέζια των ερευνητών και των μελετητών του κόσμου». κ Μπαμπινιώτης εξήρε το έργο του συγγραφέα, χαρακτήρισε τη δουλειά του Καθηγητή Αναστασίου Τάμη ως «πρωτοποριακή και μνημειώδη», επαίνεσε το βιβλίο «ως μοναδικό στο είδος του, «πρώτη, σοβαρή και απόλυτα συγκροτημένη εργασία αναφοράς στον Ελληνισμό της Λατινικής Αμερικής», έργο που «αποδομεί και στοιχειοθετεί ταυτόχρονα», που «ερευνά, αναλύει και αναδεικνύει τις ποικίλες εμπειρίες των δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων της Νοτίου Αμερικής», έργο που «αντέχει στην κριτική και στο χρόνο». Επίσης τόνισε ότι,

«Ο Καθηγητής Αναστάσιος Μ. Τάμης είναι από τους πλέον καταξιωμένους σήμερα ερευνητές και συγγραφείς της Ελληνικής Διασποράς παγκοσμίως, ο βαθυστόχαστος μελετητής που γνωρίζει με λεπτομέρεια και βάθος την πραγματικότητα και το μέγεθος της ελληνικής αποδημίας, τις πολύμορφες πτυχές της, τη διάσταση και το εύρος της προσφοράς του Ελληνισμού στη Νότιο Αμερική, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Αποδέκτες του σοβαρότατου επιστημονικού του έργου του είναι όχι μόνο όλοι όσοι μελετούν και σπουδάζουν την ιστορία της ελληνικής Διασποράς, αλλά όλοι όσοι θέλουν να γνωρίζουν την πορεία του Ελληνισμού πέρα και έξω από τα εθνικά σύνορα της Ελλάδος, ενός Ελληνισμού που προδιαγράφει την Ελλάδα χώρα της Διασποράς»

Και κατέληξε:

«Το βιβλίο οι Έλληνες της Λατινικής Αμερικής επομένως, αποτελεί την πρώτη συστηματική προσπάθεια για μία ενιαία κατάθεση της παρουσίας και δράσης των Ελλήνων εποίκων στην Αργεντινή, Βολιβία, Βενεζουέλα, Βραζιλία, Κολομβία, Ισημερινό, Ουρουγουάη, Παραγουάη, Περού και Χιλή, όπου πάνω από 150.000 Έλληνες εγκαταστάθηκαν από το 1895 μέχρι και τα τέλη του 20ού αιώνα. Το έργο αναφέρεται στην ιστορία της εγκατάστασης, τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της, την κοινωνική της συγκρότηση, την οικονομική και πολιτιστική παρουσία και τις σχέσεις των Ελλήνων με τη μείζονα κοινωνία των χωρών υποδοχής τους. Η καταγραφή της παρουσίας των Ελλήνων στη Νότια Αμερική ήταν αναγκαία, διότι σημαντικό μέρος της συμβολής και δράσης τους σχετίζεται με την εθνική ιστορία των χωρών υποδοχής, ενώ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της ελληνικής διασποράς. Η Διασπορά αυτή, τα τελευταία 500 χρόνια, μέσα από την οικονομική και κοινωνική επιφάνεια των εμπόρων, τραπεζιτών, βιομηχάνων, καραβοκυραίων και λογίων αλλά και των απλών μελών της Ομογένειας διαδραμάτισε σοβαρότατο ρόλο στη λύτρωση, ανάπτυξη και καταξίωση της Ελλάδας»

Ο συγγραφέας του βιβλίου, κ. Αναστάσιος Τάμης, αναφερόμενος στο έργο του είπε ότι η ελληνική εποίκιση στη Λατινική Αμερική εξελίχθηκε ως μύθος και θρύλος στα χρόνια των μεγάλων ανακαλύψεων στα τέλη του 15ου αιώνα, ως αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής ιστορίας των χωρών υποδοχής κατά τη διάρκεια του τερματισμού της αποικιοκρατικής περιόδου στις αρχές του 19ου αιώνα, ως κοινωνικο-οικονομική και πολιτιστική συμβολή στα χρόνια της μαζικής εγκατάστασης, οργάνωσης, εδραίωσης και διαδικτύωσης του Ελληνισμού κατά τη διάρκεια κυρίως της μεσοπολεμικής περιόδου. Ο κ. Τάμης στη συνέχεια είπε:

«Πριν 150 χρόνια εγκαταστάθηκαν στη Νότιο Αμερική οι πρώτοι ‘Ελληνες έποικοι, νησιώτες και τυχοδιώκτες στην πλειοψηφία τους, δημιουργώντας τις πρώτες ασθενείς, φερέοικες και διάσπαρτες κοινότητες των Ελλήνων στα ορυχεία της Αντοφαγάστα, στα οροπέδια της Κολομβίας, στα απέραντα ψυγεία κρεάτων του Μπερίσο Λα Πλάτα, στα προάστια Μπόκκα και Σέρρο του Μπουένος Άϊρες και του Μοντεβιδέο. Έκτοτε και μέχρι το 1974, συνολικά 150.000 Έλληνες και Κύπριοι επένδυσαν τα όνειρα και τις προσδοκίες τους στις χώρες που διαμόρφωσαν και συγκρότησαν οι Λατίνοι άποικοι. Σήμερα 60.000 Λατινοαμερικάνοι συνεχίζουν να αυτοπροσδιορίζονται ως πολίτες ελληνικής καταγωγής και να διατηρούν κοινωνικές, οικονομικές, πολιτιστικές σχέσεις και δεσμούς με την Ελλάδα και την Κύπρο και να μοιράζονται τους κοινούς εθνικούς στόχους.

Η Ελλάδα για τα 350 εκατομμύρια νοτιοαμερικάνων δεν αποτελεί απλά ένα έθνος-κράτος, αλλά ένα ιδεολόγημα, ένα ιδεολόγημα που αποτελεί το μέγιστο πολιτιστικό ζητούμενο, ένα ιδεολόγημα πάνω και πέρα από τη συμβατικότητα των εθνικών συνόρων, το απώτερο πολιτιστικό ιδανικό, ως τρόπου ζωής, νόησης και σκέψης. Ας μη ξεχνάμε ότι μόνον η Ελλάδα γνώρισε κίνημα Φιλελληνισμού, μόνο για τη χάρη της γεννήθηκαν Φιλέλληνες, με την έννοια της λατρείας αυτού του ιδεολογήματος. Δεν καταγράφηκαν στην παγκόσμια ιστορία φιλογερμανοί, φιλοβούλγαροι, φιλοϊσπανοί, και όπου καταγράφηκαν και μαρτυρήθηκαν τέτοια λεκτικά μορφώματα, δεν είχαν σχέση με τη λατρεία ενός πολιτιστικού ζητουμένου, αλλά λειτούργησαν ως λέξεις, προκειμένου να εκφράσουν πρόσκαιρες πολιτικές καταστάσεις με αρνητικούς, τις περισσότερες φορές, συνειρμούς. Στη Λατινική Αμερική, κυρίες και κύριοι, οι αλλογενείς Λατίνοι και Λατινογενείς λαοί πιστεύουν ότι όλοι οι άνθρωποι είναι Έλληνες, ότι δηλαδή δεν υπάρχει άνθρωπος στον πλανήτη αυτό που να μην έχει μέσα του, στη γλώσσα του, στη νόησή του, στον πολιτισμό του, κάτι από την Ελλάδα και την πολιτιστική της κληρονομιά.

Η καταγραφή της παρουσίας των Ελλήνων στη Νότια Αμερική ήταν αναγκαία, διότι σημαντικό μέρος της συμβολής και δράσης τους σχετίζεται με την εθνική ιστορία των χωρών υποδοχής, ενώ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της ελληνικής διασποράς, η οποία με τη σειρά της αποτελεί σημαντικό μέρος της εθνικής ιστορίας της Ελλάδας. Το έργο αυτό εκδίδεται σε μια εποχή που ο Ελληνισμός της Νότιας Αμερικής παρακμάζει δημογραφικά και κοινωνικά εκλατινίζεται, εξαιτίας του διαβρωτικού ρόλου της Καθολικής Εκκλησίας, που οδηγεί σε αλλοτρίωση τη θρησκευτική ταυτότητα του Έλληνα εποίκου και των παιδιών του και, μέσω αυτής της ισοπέδωσης, στην πολιτιστική και κοινωνική του αφομοίωση»

Την κυκλοφορία του μνημειώδους αυτού έργου για την εθνική ιστορία της Ελλάδας και των χωρών της Λατινικής Αμερικής χαιρέτισαν επίσης με ομιλίες τους στην εκδήλωση παρουσίασης ο Διευθυντής των Εκδόσεων Ελληνικά Γράμματα, κ. Παύλος Παπαχριστοφίλου, ο ιδρυτής και πρόεδρος του Ιδρύματος «Μαρία Τσάκου», Καπετάνιος Παναγιώτης Τσάκος και ο πρώην Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Καθηγητής Μιχάλης Δαμανάκης. Ο Καθηγητής Μιχάλης Δαμανάκης, κατά το χαιρετισμό του, τόνισε ότι το βιβλίο αφορά σ’ ένα παρακλάδι της μεταναστευτικής διασποράς, άγνωστο όχι μόνο στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, αλλά και στους κύκλους των ειδικών.

Μεγάλο ενδιαφέρον για το βιβλίο έδειξε η ΕΡΤ, ελλαδικές εφημερίδες και ραδιόφωνα. Το βιβλίο παρουσιάστηκε στην Αυστραλία τον Απρίλιο του 2006.


Σημειώσεις

[1] Το βιβλίο τιμάται στην Ελλάδα 40 ευρώ, ενώ στην Αυστραλία 60 δολλάρια Αυστραλίας. Το ΕΚΕΜΕ, προκειμένου να προαγάγει το βιβλίο, αναλαμβάνει τη συσκευασία και ταχυδρόμησή του με δικά του έξοδα σε όσους ζητήσουν να το αγοράσουν τηλεφωνώντας στο (03) 9479 3177 και 9479 3234 ή στο κινητό 0416- 252722. back

[2] Το Εθνικό Κέντρο Ελληνικών Μελετών και Έρευνας (Ε.Κ.Ε.Μ.Ε.) ιδρύθηκε το 1997 στο Πανεπιστήμιο La Trobe της Μελβούρνης. Αναπτύχθηκε ταχύτατα, κυρίως χάρη στην θερμή υποστήριξή του από το ίδιο το Πανεπιστήμιο, την γενναιοδωρία πολλών διακεκριμένων Ελλήνων, την ενθάρρυνση πολλών φορέων στην Ελλάδα και στην Κύπρο, καθώς και την ενθουσιώδη συμβολή των ελληνικών κοινοτήτων της Αυστραλίας. Το όραμα του Κέντρου είναι η προώθηση του Ελληνισμού, με την ευρύτερη έννοια του όρου, μέσα στο Πανεπιστήμιο και στις τοπικές κοινωνίες, καθώς και η διάδοσή του σε ένα ακόμη ευρύτερο διεθνές κοινό, ιδιαίτερα στην Ασία. Οι δραστηριότητές του είναι πολυδιάστατες και περιλαμβάνουν την ιστορία της ελληνικής διασποράς στην περιοχή της Αυστραλασίας και της Ωκεανίας, την κατάσταση της Ελληνικής Γλώσσας στους κόλπους των διαφόρων κοινοτήτων, τη μελέτη και την προώθηση της ελληνοαυστραλιανής λογοτεχνίας, σημαντικές βιογραφικές μελέτες, τη συγκέντρωση πλούσιου αρχειακού υλικού και επιγραφικών, ιστορικών και προσωπογραφικών μελετών από την αρχαιότητα. Στο Κέντρο λειτουργούν επίσης τρία ξεχωριστά ινστιτούτα -το Ινστιτούτο Κυπριακών Μελετών, το Ινστιτούτο Ποντιακών και λοιπών Μικρασιατικών Μελετών, το Ινστιτούτο Μακεδονικών Μελετών-, καθώς και τμήματα που επικεντρώνονται στην επικοινωνία με την ευρύτερη κοινωνία και σε επαγγελματικά θέματα της Ελληνικής Διασποράς.
Το Ε.Κ.Ε.Μ.Ε. διαθέτει δύο μοναδικές αρχειακές συλλογές: αφενός μεν, το Αρχείο Δαρδάλη της Ελληνικής Διασποράς, το οποίο είναι πλήρως ψηφιοποιημένο και περιέχει πάνω από επτά εκατομμύρια αρχειακά τεκμήρια, έντυπα και φωτογραφίες που καταγράφουν την ιστορία της ελληνικής διασποράς στην Ωκεανία, την Αυστραλασία και την Νότια Αμερική από την δεκαετία του 1880 και έπειτα· αφετέρου δε, μια εκτενή συλλογή ελληνικών και βαλκανικών εφημερίδων από το 1904 έως το 1994, η οποία επίσης αποτελεί θαυμάσια πηγή υλικού για ακαδημαϊκές έρευνες.
Όπως τονίζει ο κ. Τσάμης (βλ. συνεύντευξή του) "οι στόχοι του Ε.Κ.Ε.Μ.Ε. είναι η διάχυση του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής παιδείας στην Αυστραλία. Oι κύριες δράσεις μας είναι η έρευνα επάνω στο φαινόμενο της μετανάστευσης. Έρευνα για την κατάσταση της ελληνική γλώσσας στη διασπορά, έρευνες που έχουν σχέση με τις αποδημίες από το 1871 και ύστερα ή και την διασπορική έξοδο από το 1200 περίπου μέχρι το 1830 ή ακόμα και την ελληνική αποικιοκρατική περίοδο από τον 8ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον 5ο αιώνα μ.Χ. Επομένως, ό,τι έχει σχέση με τις μετακινήσεις των Ελλήνων, με τις μετοικεσίες, τις εξόδους, τις εισόδους, την παλιννόστηση, τις αποδημίες κ.λπ. είναι θέματα με τα οποία ασχολούμαστε συστηματικά". back

[3] Μια συνέντευξη του κ. Τάμη φιλεξενείται εδώ. back

 

Top of page

 

Last updated: 20-07-2007
Copyright 2006 © NOSTOS
Powered by the ARCADIA Project
University of Patras