Δελφική Αμφικτυονία – Σύντομη Ιστορική Αναδρομή

προστέθηκε στις 2013-06-26 14:48:36

σχετικά κείμενα...


Η Δελφική Αμφικτυονία αποτέλεσε την πιο σημαντική αμφικτυονία της αρχαίας Ελλάδας. Συχνά προσομοιάζεται με μικρογραφία της Κοινωνίας των Εθνών και του ΟΗΕ. Ήταν μια ομοσπονδία δώδεκα φυλών της Στερεάς Ελλάδας και της Θεσσαλίας που αρχικά αποτελούσε θρησκευτική ένωση, ενώ αργότερα απέκτησε πανελλήνιο χαρακτήρα και ισχυρή πολιτική δύναμη. Σε αυτή αντιπροσωπεύονταν σχεδόν όλα τα ελληνικά φύλα. Το Αμφικτυονικό Συνέδριο συνεδρίαζε δύο φορές τον χρόνο και κάθε φυλή είχε δύο ψήφους. Κατά τα Ρωμαϊκά χρόνια η επιρροή της εξασθένησε έως ότου ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός ίδρυσε το Πανελλήνιο. Η Δελφική Αμφικτυονία με τη δύναμη που απέκτησε, πρωταγωνίστησε στα Ελληνικά πράγματα έως τουλάχιστον τον 4ο αιώνα π.Χ.

Ίδρυση και Λειτουργία

Ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ. υπήρχε μία αμφικτυονία των φυλών της κεντρικής Ελλάδας και της Θεσσαλίας (Βοιωτοί, Φωκείς, Ίωνες, Θεσσαλοί) με κέντρο το ιερό της Δήμητρας στην Ανθήλη, κοντά στις Θερμοπύλες. Στην αμφικτυονία αυτή προσχώρησαν αργότερα και οι Δελφοί που σταδιακά απέκτησαν μεγάλες αρμοδιότητες στην διοίκηση του ιερού του Απόλλωνα και ταυτόχρονα ισχυρή πολιτική δύναμη. Η αμφικτυονία λεγόταν αμφικτυονία του Πυθείου Απόλλωνα. Αργότερα προστέθηκαν Δωριείς κι άλλοι κι αποτέλεσαν το περίφημο Αμφικτιονικό Συνέδριο των Δελφών.

Ο Παυσανίας δίνει λεπτομερή περιγραφή για τη λειτουργία και το ιστορικό της Δελφικής Αμφικτυονίας (Παυσ. Φωκ. &8,2-5). Στο Αμφικτυονικό Συνέδριο συμμετείχαν δώδεκα ελληνικές φυλές: οι Θεσσαλοί, οι Βοιωτοί (Θήβα), οι Δωριείς (Σπάρτη), οι Ίωνες (Αθήνα), οι Περραιβοί, οι Μάγνητες, οι Λοκροί, οι Οιταίοι, οι Αχαιοί, οι Φωκείς, οι Δόλοπες και οι Μαλιείς. Αυτοί αποτελούσαν και τα μόνιμα μέλη του Συνεδρίου. Κάθε μια από τις φυλές αυτές είχε δύο ψήφους. Στο Συνέδριο εκπροσωπούνταν ακόμα οι Αιτωλείς, οι Ακαρνάνες, οι Αρκάδες, οι Ηλείοι, οι Τριφύλιοι και η μικρή φυλή των Δρυόπων, χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου. Κάθε φυλή έστελνε 2 αντιπροσώπους σε κάθε συνέδριο. Από αυτούς, ο ένας ονομαζόταν "Πυλαγόρας" και ήταν αρμόδιος για τη συζήτηση των προς ψήφιση αιτημάτων και την αντιπροσώπευση της πόλης του. Ο άλλος ονομαζόταν "Ιερομνήμονας" και ήταν αυτός που ψήφιζε. Για τους Λοκρούς, μία ψήφος άνηκε στους Οζολούς και μία στους Οπούντιους. Μετά την ήττα των Φωκέων κατά τον τρίτο Ιερό πόλεμο, οι Μακεδόνες πήραν τις ψήφους τους. Επίσης εκλεγόταν ένας γραμματέας, ενώ υπήρχε και ο θεσμός της αμφικτυονικής εκκλησίας που αποτελούταν από τους ιερομνήμονες, τους πυλαγόρες και όσους βρίσκονταν στο ιερό την εποχή που λάμβανε χώρα το Συνέδριο, με σκοπό την έκδοση των ψηφισμάτων, αλλά αυτό δεν είχε ουσιαστική δύναμη. Από τον 4ο αιώνα το Συμβούλιο στεγαζόταν σε ειδικό κτήριο με το όνομα Πυλέα. Το Συνέδριο γινόταν δύο φορές το χρόνο, την άνοιξη στους Δελφούς, στο ιερό του Απόλλωνα και το φθινόπωρο στην μαλιακή πόλη Ανθήλη, στο ιερό της Δήμητρας.

Αρμοδιότητες και Δύναμη των Αμφικτυόνων και των Φυλών

Αρχικά η αρμοδιότητα του Συνεδρίου της αμφικτυονίας αφορούσε κυρίως την επιτήρηση του ιερού της Δήμητρας στην Ανθήλη, η οποία ονομαζόταν Αμφικτυονίς. Στη περιοχή υπήρχε επίσης ιερό του Αμφικτύονα. Οι συνεδρίες στους Δελφούς και στις Θερμοπύλες, ονομάζονταν "Πυλαίαις" ("Πυλαία εαρινή" και "Πυλαία μεταπωρινή" αντίστοιχα) από το «Πύλες» (Θερμοπύλες) και γι’ αυτό η αμφικτυονία ονομαζόταν «η Πυλαία ή των Δελφών». Στη συνέχεια, αφού το συνέδριο άρχισε να συνέρχεται και στους Δελφούς, ανέλαβε και την εποπτεία του ιερού του Απόλλωνα, η οποία σταδιακά αποτέλεσε και το κύριο έργο της αμφικτυονίας. Αργότερα, ανέλαβε και την διοργάνωση των Πυθίων. Η αμφικτυονία είχε τον έλεγχο της περιουσίας και λειτουργίας του ιερού, αφού όριζε τους ιερείς και τους άλλους αξιωματούχους, εκλέγοντάς τους πάντα από τους κατοίκους των Δελφών.

Η κατανομή των ψήφων ανά φυλή είχε ως αποτέλεσμα, στις φυλές που αντιστοιχούσαν περισσότερες της μιας αυτόνομες και ανεξάρτητες πόλεις ή περιοχές (όπως λόγου χάριν ήταν οι Δωριείς, οι Ίωνες και οι Λοκροί), οι ψήφοι να μοιράζονται, έτσι ώστε μια πόλη να μπορεί να έχει μισή ή ένα τέταρτο της ψήφου στο αμφικτιονικό συνέδριο. Έτσι, αυτό συνέβαινε και με τους Ίωνες, εκ των οποίων μία ψήφο είχαν οι Αθηναίοι και μια οι Ίωνες της Εύβοιας, και με τους Λοκρούς εκ των οποίων μια ψήφο είχαν οι Επικνημίδιοι και μια οι Οζολοί. Και όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Αισχύνης, «η ψήφος των πόλεων της Δωρίδας, Κυτινίου ή Δωρίου είναι ισοδύναμη προς αυτήν την Σπάρτης, το ίδιο η ψήφος της Ερέτριας προς αυτή των Αθηνών». Έτσι η δημιουργία της αμφικτυονίας σε μια εποχή που τόσο η Αθήνα, όσο και η Σπάρτη, αλλά και η Θήβα δεν είχαν αποκτήσει ακόμα την κατοπινή τους δύναμη, επέτρεπε στις ανίσχυρες φυλές να έχουν στο συνέδριο την ίδια ισχύ με τις ισχυρές δυνάμεις της εποχής. Από την άλλη πλευρά, και οι υποταγμένες φυλές εξακολουθούσαν να έχουν δικαίωμα ψήφου. Έτσι, όταν οι Θεσσαλοί κατέλαβαν τους γειτονικούς τους λαούς Περραιβούς, Μαλιείς, Μαγνήτες, Δόλοπες και Αχαιούς, αυτοί μπορούσαν να μετέχουν ως ίσοι με τους Θεσσαλούς και με το ίδιο δικαίωμα ψήφου.

Τα παραπάνω «ευγενή παράδοξα», καθώς και η αίγλη του μαντείου των Δελφών, έδωσαν τελικά τεράστια δύναμη στην Αμφικτυονία, ιδίως κατά τις περιόδους πριν και μετά τους Περσικούς Πολέμους. Ωστόσο η εξέλιξη του θεσμού έμελλε να επηρεασθεί από την είσοδο των Μακεδόνων και την ανάμιξη του Φιλίππου Β' στην πολιτική της Νοτίου Ελλάδας, όπως και αργότερα από την αύξηση της επιρροής των Αιτωλών και των Ρωμαίων, καθώς και από τις διάφορες κατά καιρούς συμμαχίες και αντιπαλότητες μεταξύ των πόλεων.

Ιεροί Πόλεμοι

Η ιστορική πορεία της Δελφικής Αμφικτυονίας σηματοδοτείται από τους λεγόμενους ιερούς πολέμους.

Πρώτος ιερός Πόλεμος. Τον 6ο αι. π.Χ. οι Αμφικτύονες αποφασίζουν να τιμωρήσουν τους κατοίκους της Κρίσσας που εκμεταλλεύονταν τους προσκυνητές και τους επίσημους απεσταλμένους των πόλεων στους Δελφούς που έφταναν από το λιμάνι της Κίρρας, επιβάλλοντας τους φορολογία. Η Αμφικτυονία συγκεντρώνει στρατό και καταστρέφει τις δύο πόλεις, απαγορεύοντας κάθε δραστηριότητα στην Κίρρα και το Κρισσαίο Πεδίο.

Δεύτερος ιερός Πόλεμος. Το 458 π.Χ. οι Φωκείς καταλαμβάνουν τους Δελφούς και οι Σπαρτιάτες τους διώχνουν. Οι Φωκείς με την βοήθεια των Αθηναίων ανακαταλαμβάνουν τους Δελφούς μέχρι το 421 π.Χ., οπότε τα ιερό ξαναβρίσκει την αυτοδυναμία του.

Τρίτος ιερός Πόλεμος (356-346). Οι Φωκείς εκμεταλλευόμενοι την αποδυνάμωση της Θήβας και την κρίση που αντιμετώπιζε τότε η Σπάρτη, διεκδικούν τον έλεγχο του μαντείου των Δελφών και των πλούσιων προσόδων και θησαυρών του. Το 356 π.Χ. η Αμφικτυονία τους επιβάλλει πρόστιμο γιατί καλλιέργησαν εκτάσεις που ανήκαν στο ιερό. Οι Αθηναίοι και οι Σπαρτιάτες συμμαχούν υπέρ των Φωκέων, φοβούμενοι την ανάμιξη του Φιλίππου Β' της Μακεδονίας στις υποθέσεις της Νότιας Ελλάδας. Οι Φωκείς καταλαμβάνουν τους Δελφούς με αρχηγό τον Φιλόμηλο και υφαρπάζουν μέρος των θησαυρών του, με τους οποίους οργανώνουν στρατό 20.000 ανδρών και 1000 ιππέων. Στη συνέχεια γίνονται πολλές πολεμικές επιχειρήσεις. Το 346 π.Χ. επεμβαίνει ο Φίλιππος με ισχυρό στρατό και απελευθερώνει τους Δελφούς. Το Αμφικτυονικό Συμβούλιο τιμωρεί σκληρά τους Φωκείς και στη συνέχεια ο Φίλιππος, δρώντας κατ’ εντολή του, καταστρέφει τις 22 φωκικές πόλεις, γκρεμίζει τα τείχη τους, τους απαγορεύει κάθε πολιτική οργάνωση και τη διατήρηση όπλων και αλόγων, και τις υποχρεώνει στην καταβολή βαριάς αποζημίωσης στο δελφικό ιερό για τους θησαυρούς που του αφαίρεσαν. Επίσης οι Φωκείς χάνουν τις δύο ψήφους τους στο Συμβούλιο, οι οποίες δίνονται στους Μακεδόνες. Οι πληροφορίες προέρχονται κυρίως από τον αθηναίο ρήτορα Δημοσθένη, τις οποίες επιβεβαιώνουν πολλούς αιώνες αργότερα ο Στράβωνας και ο Παυσανίας.

Τέταρτος Ιερός Πόλεμος. Οι Αμφισσείς άρχισαν να καλλιεργούν εκτάσεις στο Κρισσαίο πεδίο και να τειχίζουν τον συνοικισμό του λιμανιού της Κίρρας. Στο Αμφικτυονικό Συνέδριο, παρασυρόμενοι από τους συμμάχους τους Θηβαίους κατηγόρησαν τους Αθηναίους για ιεροσυλία. Όμως ο πυλαγόρας της Αθήνας ρήτορας Αισχίνης κατάφερε να αντιστρέψει τις κατηγορίες καταγγέλοντάς τους για καταπάτηση της ιερής γης του Απόλλωνα και της απαγορευμένης Κίρρας. Οι Λοκροί καταδικάζονται και το 338 π.Χ. ο Φίλιππος της Μακεδονίας που ανέλαβε εκ μέρους της Αμφικτυονίας να τους τιμωρήσει, κατέστρεψε την Άμφισσα και την γύρω περιοχή.

Ρωμαϊκή Περίοδος

Οι Ρωμαίοι σεβάσθηκαν και διατήρησαν το θεσμό. Ανατρέχοντας στις παλιές αποφάσεις των ιερομνημόνων αποκατέστησαν το 189 και το 186 π.Χ. την σύνθεση του αμφικτιονικού Συνεδρίου. Ο Σίλας ανάγκασε τους σύνεδρους να παραδώσουν σε αυτόν τα πλούτη του ιερού. Το 30 π.Χ. ο αυτοκράτορας Αύγουστος με διαταγή του τροποποίησε την σύνθεση της Δελφικής Αμφικτιονίας, αυξάνοντας τους εκπροσώπους της από 24 σε 30 και δίνοντας στους κατοίκους της Νικοπόλεως τις ψήφους των Θεσσαλών.

Κατά τα χρόνια του Παυσανία (X,8,3) οι ιερομνήμονες ήταν 30 (6 Νικοπόλεως, 6 Μακεδονίας, 6 Θεσσαλίας, 2 Βοιωτών, 2 Φωκέων, 2 Δελφών, 1 Δώριδος, 1 Οζολών Λοκρών, 1 Επικνημιδίων Λοκρών, 1 Ευβοίας, 1 Δωριέων Πελλοπονήσου και 1 Αθηνών).

Η Αμφικτιονία όντας ημιθανής - «ἡ ἐν Δελφοῖς σκιὰ» όπως την αποκαλούσε στους προγενέστερους χρόνους ο Δημοσθένης -, αναγεννήθηκε, όπως άλλωστε και όλος ο Ελληνικός κόσμος, επί εποχής του Αδριανού, ο οποίος έκτισε οίκημα των συνέδρων στους Δελφούς και ίδρυσε βιβλιοθήκη με χρήματα του ιερού. Όμως έσβησε πολύ σύντομα μετά τους Αντωνίνους, στο τέλος του 2ου με αρχές του 3ου αι. μ.Χ. Μετά τον Μάρκο Αυρήλιο (121-180 μ.Χ.), τον τελευταίο Αντωνίνο αυτοκράτορα, ο θεσμός αυτός, ο οποίος για περισσότερο από μια χιλιετία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στα πράγματα της Ελλάδας, έπαψε ουσιαστικά να υπάρχει, ακολουθώντας την παρακμή του αρχαίου Ελληνικού κόσμου και την ροή του χρόνου που προετοίμαζε την μετάβαση σε μια νέα εποχή....

Συντάκτης:

Αθανάσιος Χονδραλής, Εκπαιδευτικός Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπ/σης.
Έργο «Δρόμοι του Παυσανία», Πανεπιστήμιο Πατρών.



Πηγές:




σχετικές φωτογραφίες


Πατώντας σε κάθε φωτογραφία, μπορείτε να τη δείτε σε μεγέθυνση...






 



επιστροφή στην κορυφή...