Αρχαία Στείριδα (Στείρι)

χάρτης περιηγήσεων του Παυσανία > χάρτης Φωκίδας


Η Στείριδα (ή Στίριδα) ήταν αρχαία Φωκική πόλη που βρισκόταν στις δυτικές πλαγιές του Ελικώνα, κοντά στο σημερινό χωριό Στείρι της Φωκίδας. Το τμήμα αυτό του Ελικώνα στην αρχαιότητα ονομαζόταν Νυσαίον όρος. Σύμφωνα με την παράδοση, ιδρυτής της πόλης ήταν ο Πετεώς, γιος του Ορνέα και εγγονός του Ερεχθέα. Αντίθετα από τους περισσότερους Φωκείς που είχαν δωρικές ρίζες, οι κάτοικοι είχαν Αθηναϊκή καταγωγή.

Ιστορία

Κατά την παράδοση, η πόλη κτίστηκε από τον Πετεώ και Αθηναίους που τον ακολούθησαν, όταν τον έδιωξε από την Αθήνα ο Αιγέας, πατέρας του Θησέα, από τον οποίον είχε διεκδικήσει το Βασίλειο των Αθηνών. Η πόλη έλαβε το όνομα Στείριδα, από τον δήμο καταγωγής (Στείρις) των περισσότερων εκπατρισμένων Αθηναίων. Οι κάτοικοι της Στείριδας ανέπτυξαν την νέα πατρίδα τους, καθιστώντας την σημαντική φωκική πόλη. Το 479 π.Χ. η Στείριδα πήρε μέρος στη μάχη των Πλαταιών κατά των Περσών μαζί με τους υπόλοιπους Φωκείς.

Το 346 π.Χ., κατά τον Γ' Ιερό πόλεμο, καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β΄ τον Μακεδόνα, μαζί με άλλες φωκικές πόλεις. Σημαντικότερο ιστορικό στοιχείο για την αρχαία Στείριδα αποτελεί επιγραφή που βρήκε ο Γάλλος αρχαιολόγος Μπωντουέν (1881), που αναφέρεται στην ένωση της Στείριδας με την κοντινή πόλη Μεδεώνα, στον κόλπο της Αντίκυρας. Πρόκειται για μια πολιτική και θρησκευτική ένωση που στηρίχθηκε στην αρχή της ισοτιμίας (γύρω στο 200 π.Χ.).

Το 147 π.Χ. καταστράφηκε από τους Ρωμαίους, αλλά ξανακτίστηκε. Κατάλοιπα της ρωμαϊκής εποχής σώζονται 1,5 χλμ. βόρεια της ακρόπολης, στη θέση Παλιοχώρι (χριστιανικός ναός, ρωμαϊκά εφυαλωμένα όστρακα). Δεν είναι ακόμα γνωστό πότε εγκαταλείφθηκε η αρχαία πόλη, αφού δεν έχουν γίνει συστηματικές ανασκαφές.

Η αρχαία πόλη κατείχε σημαντική θέση στην κοιλάδα, αφού έλεγχε τους δρόμους που οδηγούσαν από τα παράλια στην ενδοχώρα όπως και μια μεγάλη περιοχή των συνόρων με την Βοιωτία. Στα νοτιοδυτικά, επικοινωνούσε με τα φωκικά παράλια και τον Μεδεώνα μέσω του φαραγγιού της Κλεισούρας, στη δυτική πλευρά του οποίου υπήρχε αρχαίο μονοπάτι. Ο δρόμος αυτός, μετασκευασμένος μεταγενέστερα με αναλήμματα, προσφέρεται και σήμερα για πεζοπορία.

Η ακρόπολη της Στείριδας

Από την αρχαία Στείριδα ελάχιστα κατάλοιπα διασώζονται, αφού μεγάλο μέρος των ερειπίων της χρησιμοποιήθηκε κατά τον μεσαίωνα στην ανοικοδόμηση της τοπικής μονής του Οσίου Λουκά. Η αρχαία πόλη βρίσκεται στη θέση Παλιοχώρι, ενώ η ακρόπολή της πάνω σε λόφο (θέση Μπούλιο) στο κέντρο της κοιλάδας, απέναντι από τη μονή Οσίου Λουκά. Η ακρόπολη στην δυτική και βορειανατολική της πλευρά είναι οχυρωμένη με φυσικούς απότομους βράχους. Στην ανατολική πλευρά σώζεται τεχνητή οχύρωση χαλαρά δομημένου κυκλικού τείχους από ακατέργαστες πέτρες, ύψους περίπου ενός μέτρου. Στην ίδια πλευρά διακρίνονται επίσης δύο πύργοι, ένας ημιτετράγωνος και ένας ημικυκλικός καθώς και δύο πύλες με κεκλιμένα επίπεδα.

Στο εσωτερικό της ακρόπολης σώζονται δυο στέρνες, λίθινες γούρνες και οικιστικά κατάλοιπα που δηλώνουν ότι η πόλη εκτεινόταν και πάνω στην ακρόπολη. Στην ανατολική πλευρά υπάρχει νεκροταφείο με λαξευτούς ταφικούς θαλάμους, πιθανόν μυκηναϊκής εποχής. Ξεχωρίζει τάφος λαξευμένος σε βράχο, με ορθογώνιο άνοιγμα , κυβοειδή αίθουσα και τρεις τυφλές αψίδες στους τρεις άλλους τοίχους. Είναι το λεγόμενο Ασκηταριό, επειδή εκεί ασκήτεψε ο Όσιος Λουκάς ο εν τω Στειρίω.

Στα ερείπια της εκκλησίας του Αγ. Νικολάου βρέθηκαν επιγραφές ενδεικτικές ύπαρξης Ασκληπιείου στη θέση αυτή. Μία επιγραφή αναφέρεται σε απελευθερωτική πράξη και αφιέρωση στον Ασκληπιό. Στην ανατολική πλευρά της ακρόπολης υπάρχει λαξευμένο στο βράχο ένα τεράστιο κεφαλαίο Τ. Το Τ και το Φ ήταν τα σύμβολα που οι Φωκείς χάρασσαν στα νομίσματά τους.

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι στην Στείριδα υπήρχε μεγάλος ναός αφιερωμένος στην θεά Δήμητρα με δύο μεγάλα αγάλματα. Τα υλικά του ναού αυτού πρέπει να χρησιμοποιήθηκαν αργότερα για την κατασκευή της μονής του Όσιου Λουκά.

Σε ένα φυσικό ύψωμα, τη Μαγούλα, υψώνεται ο ναός του Σωτήρος, κτισμένος στα 1861. Στο εσωτερικό του ναού έχουν ενσωματωθεί μέλη αρχαίου ναού, πιθανόν αφιερωμένου στο Δία Σωτήρα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται τέσσερις γρανιτένιες κολώνες και τα υπέρθυρα. Σπόλια εμφανίζει επίσης και το κεντρικό πηγάδι στην είσοδο του χωριού.

Μονή Οσίου Λουκά

Η Μονή Οσίου Λουκά βρίσκεται λίγο έξω από το Στείρι και ανήκει στον Παγκόσμιο Κατάλογο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO,. Πρέπει να χτίστηκε τον 10ο αιώνα μ.Χ., επί βασιλείας του βυζαντινού αυτοκράτορα Ρωμανού Β’ του Λεκαπηνού (959-963). Τη Μονή ίδρυσε ο Όσιος Λουκάς αρχικά ως μοναστικό κελί και στη συνέχεια ως ναό της Αγίας Βαρβάρας. Στο εσωτερικό του περιβόλου της Μονής υπάρχουν κελιά, κωδωνοστάσιο, κρύπτη, η Τράπεζα και δύο ναοί. Στη μονή υπάρχουν πολύτιμα μάρμαρα, τοιχογραφίες, ψηφιδωτά και ανεκτίμητης αξίας εικόνες. Δίπλα από τη μονή υπάρχουν η μικρή εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, καθώς και η εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας, όπου βρίσκεται και ο τάφος του Οσίου Λουκά.


Πηγές:





 

ευρύτερη περιοχή









επιστροφή στην κορυφή...