Αρχαία Μυωνία (Αγία Ευθυμία)

χάρτης περιηγήσεων του Παυσανία > χάρτης Φωκίδας


Αγία Ευθυμία Φωκίδας

Σε μια τοποθεσία που αποτελεί μέρος του Δελφικού τοπίου, βρίσκεται η Αγία Ευθυμία, ορεινό και παλιό κεφαλοχώρι της περιοχής της Παρνασσίδας του νομού Φωκίδας. Το χωριό είναι χτισμένο σε υψ. 470 μ., στους νότιους πρόποδες της Γκιώνας, κάτω από τις κορυφές Προφήτης Ηλίας και Κοκκινάρι, δυτικά της Άμφισσας (8,5 χλμ. ) και βορειοδυτικά της Ιτέας (15 χλμ.). Διοικητικά υπάγεται στον δήμο Άμφισσας, του οποίου αποτελεί δημοτικό διαμέρισμα.

Ονομασία

Το αρχαίο όνομα του χωριού ήταν Μυωνία (οι κάτοικοι το αποκαλούσαν Μυνιά), που διατηρήθηκε μέχρι το 1580, οπότε το χωριό μετονομάστηκε σε Αγία Ευθυμία. Η μετονομασία οφείλεται, σύμφωνα με την παράδοση, σε ένα περιστατικό που συνέβη μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1580 [1]. Ο Άγ. Ευθύμιος φέρεται να εμφανίστηκε στους πανικόβλητους κατοίκους που κατέφυγαν πανικόβλητοι στο βουνό, προτρέποντάς τους να επιστρέψουν και να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους και διαβεβαιώνοντάς τους ότι στο εξής θα είναι προστάτης τους. Οι κάτοικοι επέστρεψαν, ονόμασαν το χωριό Αγία Ευθυμία και έχτισαν τον ναό του Αγ. Ευθυμίου. Η επιλογή της Αγ. Ευθυμίας αντί του Άγ. Ευθύμιος φαίνεται να οφείλεται στην επιθυμία η νέα ονομασία να ηχεί παρόμοια με την πανάρχαια: έτσι αποκαλούσαν το χωριό Αηθυμυνιά που έχει το ίδιο άκουσμα με το Μυνιά...

Ιστορία

Κατά την αρχαιότητα, η Μυωνία (ή Μυανία) αποτελούσε σημαντική πόλη και οχυρό των Οζολών Λοκρών. Ερείπια των οχυρωματικού τείχους της σώζονται στην περιοχή του οικισμού. Οι Μυάνες αναφέρονται από τον Θουκυδίδη (ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου, Βιβλίο Γ', παρ. 101) και από τον Παυσανία. Ο τελευταίος αναφέρει ότι εκεί υπήρχε βωμός των Μειλιχίων θεών και τέμενος του Ποσειδώνα, ότι γίνονταν τελετές προς τιμήν των Ανάκτων παίδων και ότι οι Μυάνες αφιέρωσαν μιαν ασπίδα στον Δία της Ολυμπίας, η οποία συμπεριλαμβανόταν στο θησαυρό των Σικυωνίων όταν ο Παυσανίας επισκέφτηκε την περιοχή. Το 338 π.Χ. η Μυωνία καταστράφηκε από το Φίλιππο Β' της Μακεδονίας κατά τον Δ' Ιερό Πόλεμο.

Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, στην Αγία Ευθυμία έδρασαν κλεφταρματολοί ("Βρυκόλακας" ή Κατσώνης, Κώστας Ζαχαριάς ή "Κωνσταντάρας", Αστραπόγιαννος, κ.ά.). Κατά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο, το χωριό υπέστη μεγάλες καταστροφές από τους Γερμανούς και Ιταλούς κατακτητές, κάηκε δύο φορές και είχε πολλά θύματα. Έτσι έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο των "Μαρτυρικών πόλεων και χωριών" της περιόδου 1940 - 1944.

Αρχαία Μυωνία

Αν και δεν έχει γίνει συστηματική αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή της αρχαίας Μυωνίας, έχουν βρεθεί σημαντικά ευρήματα από την Μυκηναϊκή περίοδο (1600 - 1100 π.Χ.), την Γεωμετρική (9ος - 8ος αιώνας π.Χ.) και την Κλασική (6ος - 4ος αιώνας π.Χ.).

Μέσα και έξω από τον οικισμό (κυρίως στη βόρεια πλευρά του) σώζονται και δεσπόζουν τα ερείπια μιας σημαντικής αρχαίας οχύρωσης η οποία προστάτευε την σπουδαία αρχαία πόλη. Ένα μεγάλο μέρος του τείχους έχει δυστυχώς καταστραφεί αφού πολλές από τις τεράστιες πέτρες του χρησιμοποιήθηκαν για την ανοικοδόμηση των σπιτιών μετά τον σεισμό του 1580, όπως και για την επισκευή της εκκλησίας της Γέννησης της Θεοτόκου. Επίσης το τείχος της ανατολικής πλευράς έχει ενσωματωθεί σαν θεμέλιο στα σπίτια [2].

Αρχαιολογική Έρευνα

Στα νεώτερα χρόνια επισκέφθηκαν την περιοχή αρκετοί ξένοι περιηγητές (Ντοντγουέλ, Λήηκ και Πουκεβίλ) και αρχαιολόγοι (Oldfather, Klaphenbah, Philipon, Kirsten, L. Lerat κ. ά.). Ο L. Lerat επισκέφθηκε το χωριό κατά τα έτη 1946, 47, 48, και στο βιβλίο του «Εσπέριοι Λοκροί» κάνει λεπτομερή περιγραφή της οχύρωσης, δίδοντας και ένα σχεδιάγραμμα του τείχους. Ο ίδιος μπόρεσε να καταγράψει συνολικά έντεκα αμυντικούς πύργους τετραγωνικού σχήματος, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν βρίσκονται σε καλή κατάσταση.

Ο αρχαιολόγος Μπουσκέ, κατά την επίσκεψή του στην Αγία Ευθυμία το 1938 και το 1939, εντόπισε και αντέγραψε δύο ταφικές επιγραφές. Η πρώτη βρέθηκε στο πάνω μέρος μιας ταφικής στήλης στην οικία ενός κατοίκου και ανέφερε το όνομα Τειμοδάμας. Η δεύτερη ήταν και αυτή ταφική στήλη η οποία ανασύρθηκε από άλλη οικία και ανέφερε τρία ονόματα: Ευκλείδας, Δάμαρχος, Χαίρετε Ναυχώ. Η επιγραφή χρονολογείται τον 3ο αι. π.Χ. Τα δύο πρώτα ονόματα από απελευθερωτικές πράξεις που βρέθηκαν στους Δελφούς, ταυτίζονται με κατοίκους της «Μυονίας». Επιβεβαιώνεται έτσι η ταύτιση της Αγίας Ευθυμίας με την αρχαία Μυωνία.

Ευρήματα

Στην περιοχή έχουν βρεθεί νομίσματα του 4ου αιώνα π.Χ. μεγάλης αρχαιολογικής αξίας, τα οποία εκθέτονται στο Νομισματικό Μουσείο Αθηνών (η συλλογή αποκαλείται "θησαυρός της Μυωνίας"). Φέρουν την επιγραφή "ΑΜΦΙΚΤΙΟΝΩΝ" και στη μια όψη απεικονίζουν κεφαλή της Δήμητρας με πέπλο και στεφάνη από στάχυα, ενώ στην άλλη τον Απόλλωνα καθιστό, να κρατά κλαδί δάφνης και να στηρίζει το δεξί χέρι στη λύρα. Οι απεικονίσεις των θεών προφανώς συνδέονται με τις συνόδους των Αμφικτιόνων στο ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς και στο ιερό της Δήμητρας στην Ανθήλη των Θερμοπυλών.

Στην Αγία Ευθυμία έχει βρεθεί επίσης σκαλιστός οικογενειακός τάφος, με σκαλιστά σκαλοπάτια. Το 1928 κοντά στο νεκροταφείο του χωριού, βρέθηκαν σε πέτρινους τάφους δύο σιδερένια ξίφη, αιχμές δόρατος και ακοντίου και άλλα αντικείμενα, που εκθέτονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών, καθώς και ένα χάλκινο κράνος του 6ου αιώνα π.Χ., που βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας. Τα ευρήματα παρουσιάζουν ομοιότητες με αντίστοιχα ευρήματα στην Μακεδονία και σε άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, πράγμα που ίσως καταδεικνύει την δωρική καταγωγή των Λοκρών, αλλά και την πορεία των Δωρικών φύλων κατά την κάθοδό τους στη νότια Ελλάδα.

Παραπομπές

  • [1] Το Χρονικό του Γαλαξειδίου
  • [2] Απόσπασμα από την περιγραφή του L. Lerat («Εσπέριοι Λοκροί»): «…Ο αρχαίος οχυρωματικός περίβολος της Μυανίας έχει αισθητά την μορφή ενός τραπεζίου αρκετά συμμετρικού, σχεδόν ισοσκελούς, του οποίου η μεγάλη βάση, βόρεια έχει διαστάσεις περίπου 310μ. μήκος, η μικρή, νότια, 205μ. μήκος, και το μέγιστο ύψος είναι 280μ. Η πορεία του τείχους εκτείνεται εντός και εκτός του χωριού, ειδικά η πορεία της ανατολικής πλευράς του τείχους δύσκολα παρακολουθείται γιατί είναι παντού ενσωματωμένο στα σπίτια του χωριού, όπου χρησιμεύει σαν θεμέλιο. Μάλιστα αυτό έγινε ορατό, επειδή πολλά από τα σπίτια καταστράφηκαν από φωτιά κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και έτσι αποκαλύφθηκαν τμήματα που ήταν άλλοτε κρυμμένα...»
  • [3] Αθανάσιος Παπαδημητρίου, «Δυτική Λοκρίδα», 2013


Σύνταξη και επιμέλεια:

Συντακτική ομάδα, Έργο Αρκαδία, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2013



Πηγές:





 

ευρύτερη περιοχή









επιστροφή στην κορυφή...